Хонконгийн анхны захирагч Тун Чи-хуа 89 насандаа нас барлаа

Хонконг БНХАУ-д шилжсэний дараах анхны захирагч Тун Чи-хуа 89 насандаа нас баржээ. South China Morning Post түүнийг мягмар гарагт өөд болсон тухай мэдээлсэн ч нас баралтын шалтгааныг дурдаагүй байна. Хотын шинэ үеийн улс төрийн дүр төрх бүрэлдэх үед хамгийн түрүүнд төрийн удирдлагыг атгаж байсан хүн учраас түүний үлдээсэн улс төрийн өв дахин анхаарал татаж эхэллээ.

Тун Чи-хуа 1997 онд Их Британийн захиргаанаас БНХАУ-д шилжих үйл явцын дараах шилжилтийн эхний жилүүдэд Хонконгийг удирдсан. Тэр 1996 оны арванхоёрдугаар сард Бээжинд талтай 400 хүний бүрэлдэхүүнтэй хороогоор сонгогдож, Хятадын засаглал дорх хотын анхны удирдагч болсон юм. Тээврийн салбарын магнат гэж нэрлэгддэг тэрээр Orient Overseas Container Line-ийн үүсгэн байгуулагчийн хүү бөгөөд 1990-ээд онд БНХАУ-ын удирдагчидтай ойр харилцаатай байсан гэж мэдээлэгддэг. Энэ суурь нь Хонконгийн “тусгай захиргааны бүс” гэх шинэ тогтолцоонд улс төр, эдийн засгийн холбоосыг ямар түвшинд хадгалах вэ гэсэн асуултыг дагуулж ирсэн.

Түүний нэр хамгийн хүчтэйгээр 2003 оны 23 дугаар зүйлтэй холбоотой маргаанаар дахин тодорсон. Тун Чи-хуа 2003 онд 23 дугаар зүйлийг батлуулахыг оролдсон нь иргэний эсэргүүцэл, улс төрийн хурцадмал байдлыг өдөөсөн хэмээн үздэг. Уг аюулгүй байдлын хуулийн төсөлд эх орноос урвах, төрийн эсрэг ажиллагаа зэрэг гэмт хэрэг болон цагдаагийн эрх мэдэл тэлэх агуулга багтаж байсан бөгөөд энэ нь Хонконгийн “амьдралын хэв маяг” гэх ойлголттой хэр нийцэх вэ гэсэн эргэлзээг өрдөөнө. Үр дүнд нь түүний нэр хүнд 2003 оны үйл явдлын дараа огцом унаж, тухайн үед хуулийн төсөл хойшлогдсон байна.

Эдгээр хурцадмал үе нь дараагийн давалгаануудын суурь нөхцөл болсон гэж тайлбарлагддаг. Тухайлбал, 2014, 2019 оны олон сар үргэлжилсэн ардчиллын төлөөх хөдөлгөөнүүдийн цаана 2003 оны маргааны ул мөр тод харагддаг гэж үздэг. Харин Тун Чи-хуагийн санаачилж байсан 23 дугаар зүйл эцэст нь 2024 оны гуравдугаар сард Бээжинг дэмжигч олонхтой хууль тогтоох байгууллагаар батлагдсан нь түүний улс төрийн шугамыг хугацааны хувьд өөр нөхцөлд ч үргэлжилж ирснийг нотлох нэг жишээ болов. Ийм өөрчлөлтүүд хотын ирээдүйн хэлэлцүүлгийг улам хүчтэй үргэлжлүүлэх төлөвтэй байна.

Албан тушаалаасаа буусны дараа Тун Чи-хуа БНХАУ-ын Ардын улс төрийн зөвлөлдөх зөвлөлийн дэд даргаар томилогдсон. Мөн түүний үүсгэн байгуулсан China-U.S. Exchange Foundation нь АНУ-ын их сургуулиудад буцалтгүй тусламж олгож, улс төрийн нөлөө бүхий хүрээтэй харилцдаг байсан ч Хятадын засгийн газартай холбоотой гэх шүүмжлэлд өртсөн. 2019 оны эсэргүүцлийн үеэр тэр жагсагчдыг “Хятадын эсрэг үймүүлэгчид” хэмээн тодорхойлж, үндэсний аюулгүй байдалд “ноцтой” аюул учруулсан гэж хэлсэн бөгөөд 2020 онд БНХАУ Хонконгт хэрэгжүүлсэн үндэсний аюулгүй байдлын хуулийг хамгаалж байсан нь мөн маргаан дагуулсан.

Тун Чи-хуа өөрийн байр суурийг “амьдралын хэв маяг”, эдийн засгийн нээлттэй байдал, хууль дээдлэх зарчмыг хамгаална гэж тайлбарлаж ирсэн. Тэр “Тусгай захиргааны бүсийн засаг захиргаа Хонконгийн амьдралын хэв маягийг хадгалж, чөлөөт нээлттэй эдийн засгийн тогтолцоо, хууль дээдлэх зарчмыг хамгаална” гэж хэлж байсан бол сонгуулийн талаар “Сонгуулийн аливаа арга хэлбэрийн эцсийн шалгуур нь ард түмэнд аз жаргал, сайн сайхан байдлыг авчрах эсэх” гэж онцолж байв. People’s Daily сонинд өгсөн түүний сүүлчийн ярилцлагуудын нэгэнд 2021 оны сонгуулийн тогтолцооны өөрчлөлтийг дэмжиж, “Хонконгийн ард түмэн анх удаа өөрсдийн хувь заяаны эзэн болно” гэж мэдэгдсэн нь өнөөдөр ч хотын улс төрийн маргаантай сэдвүүдийг дагуулсаар байна. Одоо түүний нас барсан тухай мэдээ гарахтай зэрэгцэн Хонконгийн ойрын түүхийн хамгийн тод, хамгийн зөрчилтэй үеүүдийн нэг дахин яригдаж эхэллээ.