Хүйсийн харьцаа түүхэн чиг хандлагаар буурч, Монголд эмэгтэйчүүд давамгайлах бүтэц тодров

Үндэсний статистикийн хороо 1918–2025 оны тооллогын дүнг нэгтгэн танилцуулахдаа Монголын хүйсийн харьцаа урт хугацаанд ерөнхийдөө буурсан чиг хандлагатай байгааг мэдээлэв. Хүйсийн харьцааг 100 эмэгтэйд ногдох эрэгтэйчүүдийн тоогоор илэрхийлдэг бөгөөд уг үзүүлэлт өөрчлөгдөх нь хүн амын бүтэц доторх тэнцвэр алдагдаж байгааг илтгэх дохио гэж үздэг. Энэ удаагийн мэдээлэлд харагдаж буй урт шугам нь нэг үеийн хэлбэлзлээс илүү цаад суурь өөрчлөлтийг сануулж байна.

Түүхэн зураглалаас үзвэл 1918 оны тооллогоор хүйсийн харьцаа 104.1 байсан нь эрэгтэйчүүд эмэгтэйчүүдээс олон байсныг харуулжээ. Үүнээс хойших хөдөлгөөн жигд биш: тодорхой хугацаанд огцом буурч, хэсэг хугацаанд нөхөгдөх хэлбэрээр явсан байна. Тиймээс ганц нэг цэгээс дүгнэлт хийхээс илүү бүхэл хугацааны чиг хандлагыг зэрэгцүүлэн харах шаардлагатай гэж статистикийн уншлага шаарддаг.

Хамгийн тод уналт 1944 оны тооллогоор бүртгэгдэж, үзүүлэлт 95.7 болж огцом буурсан байна. Харин 1956–1979 онд харьцаа аажмаар сэргэж, 1979 онд 100.4 хүрснээр харьцангуй тэнцвэртэй байдалд ойртжээ. Өөрөөр хэлбэл энэ хугацаанд хоёр хүйсийн тоон зөрүү багасч, статистикийн хувьд “тэнцвэрт” гэж нэрлэхэд ойр цаг үе байсан гэж хэлж болохоор байна. Гэхдээ энэ сэргэлт нь урт хугацааны нийт чиглэлээ бүрэн эргүүлж чадалгүй, дараагийн үе шатанд дахин сулран хэвшсэн дүр зураг ажиглагдаж байна.

Чухам эндээс 1989 оноос хойш тасралтгүй буурсан хөдөлгөөн эхэлж, 2025 онд 100 эмэгтэйд 96.0 эрэгтэй ногдох түвшинд хүрчээ. ҮСХ-ны мэдээллээр энэ нь 1918 оноос хойших нийт хугацаанд харьцаа доошлох түүхэн чиг хандлага давамгайлсныг бататгаж байна. Тоон илэрхийллээр бодитоор харахад, өмнө нь 100 эмэгтэйд 104.1 эрэгтэй ногдож байсан бүтэц өнөөдөр 96.0 болж өөрчлөгдсөн гэсэн үг. Ингэснээр хүн амын бүтцэд эмэгтэйчүүд давамгайлах төлөв илүү тод харагдаж байна.

Ийм өөрчлөлт нь зөвхөн демографийн хүснэгтийн мөрөөр дуусахгүй, хөдөлмөр, эрүүл мэнд, нийгмийн бодлогын дарамт, анхаарлын чиглэл хаашаа шилжихийг урьдчилан илтгэнэ гэж үзэх үндэстэй. Хүйсийн харьцааны удаан хугацааны уналт нь хөдөлмөрийн зах зээл, үйлчилгээний хэрэгцээ, эрүүл мэндийн ачаалал зэрэг олон талын төлөвлөлтөд суурь нөхцөл болж хувирдаг. ҮСХ-ны танилцуулсан дүн нь 1918–2025 оны хоорондын тооллогоор хэмжигдсэн энэ өөрчлөлтийг бодлогын түвшинд “эрт дохио” болгон унших шаардлагатайг сануулж байна.