Хүүхдийн эрүүл сэтгэл хөдлөлийн хөгжил ямар шинжээр илэрдэг талаар клиник сэтгэл судлаач тайлбарлав

Клиник сэтгэл судлаачийн тайлбарласнаар хүүхэд сэтгэл хөдлөлийн хувьд эрүүл төлөвшин бойжиж буй эсэхийг өдөр тутмын жижиг зан үйлийн өөрчлөлтүүдээс таньж болно. Хүүхэд өөрийн сонирхолд чин сэтгэлээсээ оролцож, бүтээлчээр тоглож, эерэг туршлагыг эрэлхийлэх хандлага үзүүлэх нь үүний нэг дохио юм. Идэвх оролцоо нь зөвхөн “завгүй” байхын нэр биш, харин хүүхдийн дотоод урам зориг, орчинтойгоо харилцах эрмэлзэл тогтож байгааг илтгэдэг. Эцэг эх, асран хамгаалагчдын хувьд энэ нь хүүхдийн өсөлтийг хэмжих “шалгалт” бус, харин анзаарах цэгүүдийн зураглал гэж хэлж болохоор.

Нас ахих тусам дотоод мэдрэмжээ таних нь нэмэгдэж, улмаар бусдын өнцөг, мэдрэмжийг ойлгож хүндэтгэх энэрэнгүй чанар төлөвшдөг. Энэ шилжилт нь хүүхэд өөрийгөө төвд тавьсан ойлголтоос бага багаар гарч, бусдыг тусдаа хүн гэж харж эхэлж буйг харуулна. Сэтгэл хөдлөлөө нэрлэж чаддаг болох нь ганц үг хэлэхээс давж, өөрийгөө ойлгох суурь болж өгдөг. Ингэснээр хүүхэд зөвхөн өөрийнхөө дотоод ертөнцийг танихгүй, харин харилцаан дахь нөгөө хүний орон зайг мэдэрч эхэлнэ.

Мөн хүүхэд өөрийн байр сууриа илэрхийлж хамгаалах хэрнээ сонголт, тайлбар өгвөл хамтран ажиллаж, зөвшилцөх чадвартай болдог. Өөрөөр хэлбэл “үгүй” гэдгээ хэлж чаддаг мөртлөө, учир шалтгааныг нь ярилцаж, шийдэл олох арга зам руу чиглэж сурна. Сэтгэл хөдлөлийн хувьд бойжиж буй хүүхэд ойр дотно харилцаанд эмзэг мэдрэмжээ илэрхийлэхээс айхгүй, итгэлтэй хүндээ нээлттэй хандана. Ийм нээлттэй байдал нь тулган шаардах эсвэл хэт хатуу хандлагаас биш, харин сонсож өгдөг орчны дэмжлэгээс урган гардаг дохио байдгийг клиник практикт олонтаа анзаардаг.

Хүнд мэдрэмж гарсан үедээ бусдыг буруутгахгүйгээр даван туулах, тэсвэр тэвчээрээ алхам алхмаар нэмэгдүүлэх ур чадварт хүүхэд суралцдаг гэж тайлбарлажээ. Энэ нь уурлахгүй байна гэсэн үг биш, харин уур, гуниг, айдсаа дагуулж явахдаа өөрийгөө зохицуулах жижиг алхмуудтай болж буй хэрэг. Үүнтэй зэрэгцээд хүүхэд өөрийн сонирхол, зорилгыг дагаж, суралцах хүсэлтэй болж, төсөл төлөвлөх, юм цуглуулах зэрэгт дуртай байж болно. Зарим хүүхдэд энэ нь удаан “оролдож үзэх” хэлбэрээр илэрч, заримд нь эхэлснээ дуусгах, ахицынхаа мөрийг харж таашаах байдлаар анзаарагдана.

Насандаа тохирсон бие даасан байдал нэмэгдэхийн хэрээр асуудлыг өөрийн санаагаар шийдэхийг оролдож, алдаа гаргахаас эмээх нь багасна. Алдаа гаргахыг “дуусгавар” гэж бус, туршлага гэж харах өнцөг нь хүүхдийн дотоод аюулгүй мэдрэмжтэй холбоотой ажээ. Мөн сэтгэхүй нь илүү уян, олон өнцөгтэй болж, шалтгаан-үр дагаврыг ажиглаж, боломжит үр нөлөөг төсөөлөх чадвар нэмэгдэнэ. Ингэхдээ хүүхэд зөвхөн тухайн мөчийн хүслээр шийдэхээсээ илүү, үр дагаврыг “урьдчилж” харж сурах тал руу шилжинэ.

Клиник сэтгэл судлаачийн онцолсноор ийм ур чадварууд төлөвшвөл хүүхэд насанд хүрээд стрессээ даан туулах, урт хугацааны харилцаа тогтоох суурь бэхжинэ. Эцэг эхчүүдийн хувьд хүүхдийн “зөв” аашийг барих гэж шахахын оронд, сонирхлыг нь дэмжих, мэдрэмжийг нь нэрлүүлэх, тайлбар сонсох орон зай үлдээх нь илүү бодит тус болдог гэсэн санаа эндээс уншигдана. Хүүхдийн бойжилт нэг шугамаар явдаггүй ч дээрх шинжүүд ажиглагдах тусам хүүхэд өөрийгөө ойлгож, бусдыг хүндэтгэж, харилцаандаа илүү итгэлтэй болж буй дохио гэж үзэх боломжтой.