Хүүхдийн сэтгэл хөдлөлийн эрүүл төлөвшлийг хэрхэн таних вэ?
Хүүхэд өөрийн сонирхолд идэвхтэй оролцох, мэдрэмжээ нэрлэх, бусдын байр суурийг ойлгох зэрэг өдөр тутмын жижиг өөрчлөлтүүд нь сэтгэл хөдлөлийн эрүүл бойжилтын дохио байх магадлалтай. Том болохын хэрээр хүүхэд уур, гуниг, айдсаа зохицуулах, асуудлыг өөрийн санаагаар шийдэх, алдааг туршлага гэж хүлээн авах чадварт аажмаар суралцдаг. Эцэг эх, асран хамгаалагчид хүүхдээс “зөв” зан шаардахаас илүү сонирхлыг нь дэмжиж, мэдрэмжээ илэрхийлэх, тайлбар өгөх орон зай бүрдүүлэх нь урт хугацааны харилцаа болон стрессээ даван туулах чадварын суурийг дэмждэг.
Хүүхэд сэтгэл хөдлөлийн хувьд эрүүл төлөвшин бойжиж буй эсэхийг өдөр тутмын жижиг зан үйлийн өөрчлөлтүүдээс ажиглаж болдгийг клиник сэтгэл судлаачид онцолдог. Өөрийн сонирхолд чин сэтгэлээсээ оролцох, бүтээлчээр тоглох, эерэг туршлага эрэлхийлэх нь хүүхдийн дотоод урам зориг болон орчинтойгоо харилцах хүсэл нэмэгдэж буйн нэг илрэл аж.
Идэвхтэй байна гэдэг зөвхөн завгүй байхыг хэлэхгүй. Харин хүүхэд өөрийн хүсэл сонирхлоор аливаа зүйлд оролцож, суралцах, турших, бүтээх хүсэлтэй болж буй эсэх нь илүү чухал юм. Эцэг эх, асран хамгаалагчдын хувьд эдгээр шинжийг хүүхдийн хөгжлийг хэмжих хатуу шалгуур бус, харин анзаарах дохио гэж харах нь зохистой.
Өөрийн мэдрэмжээс бусдын мэдрэмжийг ойлгох хүртэл...
Том болох тусам хүүхэд дотоод мэдрэмжээ ялгаж таних чадвартай болж, улмаар бусдын бодол, мэдрэмжийг ойлгож хүндэтгэх хандлага төлөвшдөг.
Сэтгэл хөдлөлөө “уурлаж байна”, “гунигтай байна”, “айж байна” гэж нэрлэж сурах нь зөвхөн үгийн сан нэмэгдэхээс илүү ач холбогдолтой. Мэдрэмжээ таньж, нэрлэх чадвар нь өөрийгөө ойлгох суурь болж, цаашлаад бусад хүний орон зай, мэдрэмжийг хүндэтгэхэд тусалдаг.
Хүүхэд мөн өөрийн байр суурийг илэрхийлж, шаардлагатай үед “үгүй” гэж хэлэхийн зэрэгцээ тайлбар, сонголт өгвөл хамтран ажиллаж, зөвшилцөх чадварт суралцана. Өөрөөр хэлбэл, зөвхөн эсэргүүцэх бус, учир шалтгааныг ярилцаж, шийдэл хайх чадвар аажмаар нэмэгддэг.
Хэцүү мэдрэмжийг зохицуулах чадвар
Сэтгэл хөдлөлийн хувьд бойжиж буй хүүхэд уур, гуниг, айдас зэрэг хүнд мэдрэмжээс бүрэн ангид болохгүй. Харин ийм мэдрэмж төрөх үед бусдыг шууд буруутгахгүйгээр өөрийгөө зохицуулах жижиг арга барилд суралцдаг.
Тэсвэр тэвчээр нь ч нэг дор бий болдог ур чадвар биш. Зарим хүүхэд аливаа зүйл дээр удаан оролдож үзэх байдлаар, зарим нь эхэлсэн ажлаа дуусгах эсвэл өөрийн ахицыг харахдаа баярлах хэлбэрээр үүнийг илэрхийлж болно.
Мөн хүүхэд итгэлтэй хүндээ эмзэг мэдрэмжээ нээлттэй ярьж чаддаг болох нь чухал дохионы нэг. Ийм нээлттэй харилцаа нь тулган шаардах, хатуу хяналтаас илүүтэй сонсож, тайлбарлах боломж олгодог орчноос бий болдог гэж клиник сэтгэл зүйчид үздэг.
Бие даах чадвар нэмэгдэх нь
Насандаа тохирсон бие даасан байдал нэмэгдэхийн хэрээр хүүхэд асуудлыг өөрийн санаагаар шийдэхийг оролдож, алдаа гаргахаас бага айна. Алдааг төгсгөл бус, туршлага гэж хүлээн авах хандлага нь хүүхдийн дотоод аюулгүй мэдрэмжтэй холбоотой.
Үүний зэрэгцээ сэтгэхүй нь илүү уян болж, шалтгаан ба үр дагаврын холбоог ойлгох, өөрийн сонголтын дараагийн үр нөлөөг төсөөлөх чадвар нэмэгдэнэ. Хүүхэд зөвхөн тухайн мөчийн хүслээр шийдвэр гаргах бус, “ингэвэл дараа нь юу болох вэ” гэдгийг бодож эхлэх нь танин мэдэхүйн болон сэтгэл хөдлөлийн хөгжлийн нэг хэсэг юм.
Клиник сэтгэл судлаачдын тайлбарласнаар ийм чадварууд бага наснаас аажмаар төлөвших нь насанд хүрсэн хойно стрессээ зохицуулах, бусадтай тогтвортой харилцаа тогтоох суурь болдог.
Эцэг эх, асран хамгаалагчдын хувьд хүүхдийг үргэлж “зөв” аашлахыг шаардахаас илүү сонирхлыг нь дэмжих, мэдрэмжээ нэрлэхэд нь туслах, тайлбарыг нь сонсох орон зай үлдээх нь илүү үр дүнтэй. Хүүхдийн бойжилт нэг ижил хурдаар, нэг шугамаар явагддаггүй ч дээрх шинжүүд аажмаар нэмэгдэх нь хүүхэд өөрийгөө илүү сайн ойлгож, бусдыг хүндэтгэж, харилцаандаа итгэлтэй болж буйн дохио юм.
Холбоотой мэдээ
Саудын нийлүүлэлт сэргэх хүлээлт давамгайлснаар нефтийн үнэ буурч, Ойрх Дорнодын эрсдэл ажиглалтад байна
Саудын тээвэрлэлтийн сэргэлт хүлээлт давамгайлснаар нефтийн үнэ буурч, бүсийн эрсдэл дахин үнэлэгдэв ICE бирж дээр Brent-ийн 11 дүгээр сарын фьючерс 1.66 хувиар буурч 102.15 ам.доллар, WTI 1.83 хувиар 98.46 ам.доллар хүрлээ Тээвэрлэлтийн нөхцөл дордвол биет зах зээл чангарах тул үнэ дахин өсөх эрсдэл хадгалагдана
Дэлхий газрын ховор элементийн шинэ эх үүсвэр хайж байна. Монголд ямар боломж бий вэ?
Хятад дэлхийн газрын ховор элементийн олборлолтын 70 гаруй хувь, боловсруулалтын 87 хувийг эзэлж байгаа нь нийлүүлэлтийн өөр эх үүсвэр хайх сонирхлыг нэмэгдүүлж байна. Монгол Улсад газрын ховор элементийн ислээр илэрхийлсэн 3.1 сая тонн орчим нөөц зургаан ордод тогтоогдсон ч боловсруулах хүчин чадал, дэд бүтэц, хөрөнгө оруулалтын орчин гол сорилт хэвээр байна. Дэлхийн Банк чухал ашигт малтмалыг Монголын эдийн засгийг төрөлжүүлэх боломжтой гурван салбарын нэгээр нэрлэж, шаардлагатай шинэчлэл хийвэл хайгуулд 200–500 сая ам.долларын хувийн хөрөнгө оруулалт татах боломжтой гэж тооцжээ.
Ю.Цэдэнбалын нэрэмжит гудамжтай боллоо
Нийслэлийн ИТХ Олимпын гудамжнаас Дүнжингаравын зам хүртэлх 2.8 километр авто замыг Юмжаагийн Цэдэнбалын нэрэмжит болгохоор тогтжээ. Шинээр нэрлэх гудамж Хан-Уул дүүргийн дөрөв, Баянзүрх дүүргийн хоёр хорооны нутаг дэвсгэрийг хамарна. Нэршлийн өөрчлөлтийг хаяг, газрын бүртгэлээс гадна шуудан, түргэн тусламж, онцгой байдал зэрэг нийтийн үйлчилгээний мэдээллийн системд шинэчлэхээр болжээ.
Трамп Ши Жиньпинийг угтах, томоохон тайлангууд гарах, Meta Platforms-ийн чуулган болох нь зах зээлийг хөдөлгөнө
Ирэх долоо хоногт улс төр, компанийн үйл явдал давхцаж, хөрөнгө оруулагчдын анхаарал зах зээлд төвлөрнө. Ерөнхийлөгч Дональд Трамп Хятадын удирдагч Ши Жиньпинийг хүлээн авч, Meta Platforms жил тутмын том чуулганаа зохион байгуулна. Эдгээр мэдээнүүд хэлбэлзлийг нэмэгдүүлж, том хувьцаанууд болон салбарын чиг хандлагад богино хугацаанд нөлөөлнө.
Пакистаны Балочистан дахь уул уурхайн объектууд олноороо довтолгоонд өртөж, хөрөнгө оруулалтын эрсдэл нэмэгдэв
Балочистанд уул уурхайн үйл ажиллагаанд чиглэсэн халдлага олширч, Пакистаны хөрөнгө татах оролдлогод шинэ эрсдэл нэмлээ. Armed Conflict Location & Event Data байгууллагын тайлангаар 2026 оны 1-9 сард 38 халдлага бүртгэгдэж, сүүлийн гурван жилд 130-аас давсан. Тээвэрлэлтийн үеийн эмзэг байдал үргэлжилбэл төслүүдийн саатал, хамгаалалтын зардал өсөхөөр байна.