Хятад руу зорчих, буцах шинэ журам хэрэгжиж эхэлж, иргэдийн хөдөлгөөний хяналт чангарах эрсдэл сөхөгдөв

Хятад руу зорчих, буцах журмыг шинэчилж мөрдөж эхэлсэн нь гадаадад байгаа болон явахаар төлөвлөж буй иргэдэд тавих төрийн хяналт чангарах эрсдэлийг дагуулж магадгүйг ажиглагчид анхааруулж байна. Эрх баригчид энэ өөрчлөлтийг “үндэсний бүрэн эрх, аюулгүй байдлыг хамгаална” гэж тайлбарласан ч бодит хэрэгжилт нь иргэдийн хөдөлгөөнийг хязгаарлах нэмэлт механизм болж хувирах вий гэсэн болгоомжлол хүчтэй байна. Ялангуяа “өндөр эрсдэлтэй” гэж үнэлсэн улс, бүс рүү зорчихтой холбоотой зөвлөмж, хоригийн заалтууд тодорхойгүй байдал үүсгэж болзошгүй гэж мэдээлэгдэв.

Шинэ зохицуулалтын хүрээнд Хил, цагаачлалын алба иргэдэд “өндөр эрсдэлтэй” гэж үзсэн улс, бүс рүү зорчихоос зөвлөх үүрэгтэй болсон байна. Мөн гадаадад байх хугацаандаа улсын аюулгүй байдал, ашиг сонирхолд “хохирол” учруулсан гэж үзвэл эх орондоо ирснээс хойш гурван жил хүртэл хугацаанд гадагш гарахыг хориглож болох заалт оржээ. Технологийн импорт, экспортын зохицуулалт зөрчсөн хүмүүст ч мөн адил гарах хориг тавьж болохоор тусгасан гэж олон нийтэд нээлттэй эх сурвалжуудад мэдээлсэн байна. Энэ нь нэг талаас хяналт, зохицуулалтыг чангатгах зорилготой мэт харагдавч нөгөө талаас “хохирол” зэрэг ойлголтыг хэрхэн тайлбарлаж, ямар шалгуураар шийдвэрлэх нь тодорхой бус хэвээр үлдэж байна.

Хэрэгжилтийн тодорхойгүй байдал нь иргэд өөрсдөө гарах хяналтад орсон эсэхээ урьдчилан шалгах боломжгүй байдлаар илэрч буйг мэдээллүүд онцолжээ. Олон нийтэд нээлттэй мэдээллээр, тухайн хүн ямар нэг хязгаарлалтад орсон эсэхээ аяллын өмнө лавлаж баталгаажуулах суваг одоогоор байхгүй хэвээр гэж мэдээлэгдсэн байна. Албан бичгээр эсвэл амаар мэдэгдэл өгөөгүй тохиолдолд хүмүүс баримт бичиг нэхэх эсвэл хилээр гарах үедээ л хязгаарлалттай гэдгээ мэддэг гэж ярьжээ. Энэ нөхцөл байдал нь паспорт, хил нэвтрэлтийн эрсдэлийг нэмэгдүүлж, ажил, сургалтын төлөвлөгөөнд нь дарамт өгөх эрсдэлтэйг ажиглагчид анхааруулж байна.

Энэ асуудлаар BBC Chinese Хятадын Гадаад хэргийн яам болон цагаачлалын байгууллагууд руу асуулт хүргүүлсэн ч хариу аваагүй гэж мэдээлэгдэв. Жоржтауны их сургуулийн Азийн эрх зүйн төвийн профессор Том Келлогг шинэ журам, түүний хэрэгжилтийг хятадын иргэд гадаадад юу хийж, юу хэлэхийг хянах нэмэлт хэрэгсэл гэж BBC-д хэлжээ. Түүний ярьснаар зарим тохиолдолд төрийн аюулгүй байдлын байгууллагууд паспорт олгохоос шууд татгалздаг байна. Мөн нэг иргэн өөрт нь албан бичиг өгөөгүй, зөвхөн “Чи явж болохгүй” гэж хэлсэн гэж BBC-д ярьжээ.

Шинэ журам бодитоор хэрхэн хэрэгжих нь ойлгомжгүй байгаа нь хамгийн түрүүнд жирийн иргэдийн өдөр тутмын шийдвэр дээр “эрсдэлийн татвар” нэмэх төлөвтэй байна. Аль улс, бүсийг “өндөр эрсдэлтэй” гэж үзэх, ямар тохиолдлыг улсын аюулгүй байдал, ашиг сонирхолд “хохирол” учруулсан гэж дүгнэх, хэн ямар үндэслэлээр гурван жил хүртэл хугацааны хориг тавих зэрэг нь нээлттэй тайлбаргүй үед хөдөлмөр эрхлэлт, суралцах, гэр бүлийн шалтгаант зорчих төлөвлөгөө хүртэл хойшлох магадлал бий. Тэр тусмаа урьдчилан шалгах боломжгүй, мэдэгдэлгүй нөхцөлд хил дээр л хязгаарлалтаа мэдэх эрсдэл нь хүмүүсийн хувьд хамгийн том тодорхойгүй байдал болж байна. Хариуцлагатай, ойлгомжтой хэрэгжилт байхгүй тохиолдолд энэ зохицуулалт иргэдийн хөдөлгөөний эрх чөлөөнд нөлөөлөх бодит үр дагавар нь улам тод харагдана.