Иран өндөр хэрэглээтэй жолооч нарт бензиний үнийг өсгөж, валютын сулралын дарамтыг нэмэгдүүллээ

Ираны эрх баригчид өндөр хэрэглээтэй жолооч нарт ногдох бензиний үнийг огцом нэмэгдүүлж, татаастай шатахууны бодлогоо чангатгах алхам хийлээ. Ням гарагт Тегеран гурван шатлалт квотын системээ шинэчилж, хамгийн өндөр шатлалын тарифыг хоёр дахин өсгөснөө зарлав. Ингэснээр айл өрх, жолооч нарын сард тогтмол хэрэглээнээс давсан хэсгийн зардал шууд нэмэгдэхээр байна. Валютын ханшийн сулрал үргэлжилж байгаа үед энэ шийдвэр дотоодын үнийн мэдрэг байдлыг улам тодруулах төлөвтэй.

Иран улс татаасын бодлогын улмаас дэлхийд хамгийн хямд бензин хэрэглэдэг орнуудын нэг хэвээр. Гэвч өрнөдийн хориг арга хэмжээ газрын тос боловсруулах хүчин чадлыг бууруулж, дотоодын нийлүүлэлтийн эрсдэлийг өсгөсөн гэж мэдээлэгдэж байна. Ийм нөхцөлд шатахууны зохицуулалтыг өөрчлөх нь төсвийн ачаалал болон нийлүүлэлтийн тогтвортой байдлыг зэрэг харсан арга хэмжээ гэж үзэгдэхээр. Нөгөө талд, өрхийн амьжиргаанд шууд хүрдэг үнэ дээр гар хүрэх нь улс төр, нийгмийн хувьд эмзэг сэдэв хэвээр байдаг.

Шинэчилсэн квотын дагуу тухайн сард эхний 60 литр бензин литр тутам 1,500 туман, дараагийн 50 литр нь 3,000 туман хэвээр үлдэнэ. Харин үүнээс дээш хэрэглээ өмнө нь литр тутам 5,000 туман байсан бол 10,000 туман болж өссөн. Засгийн газрын хэвлэлийн төлөөлөгч Фатеме Мохажерани гурав дахь шатлал ийнхүү хоёр дахин нэмэгдсэнийг мэдээлж, нэг болон хоёрдугаар шатлалд өөрчлөлт орохгүйг тодотгосон. Туман нь Ираны 10 риалтай тэнцэх албан бус нэгжийн нэр юм.

Шийдвэрийн цаглал нь валютын зах зээл дээрх дарамттай давхцаж байна. Ням гарагийн байдлаар хар зах дээр 1 ам.доллар 2.2 сая гаруй риалтай тэнцэж, хоёрдугаар сарын 28-наас өмнө 1.7 сая риал байсан гэж мэдээллээ. Валют сулрах хандлага үргэлжилбэл импортын дарамт нэмэгдэж, шатахууны үнийн эмзэг байдал хурцадна гэсэн анхааруулга ч давхар гарч байна. Боловсруулах хүчин чадал хумигдсан, валютын ханш хэврэг орчинд дотоодын нийлүүлэлтийн эрсдэл улам мэдрэгдэх магадлалтай.

Энэ удаагийн өөрчлөлт зөвхөн квотоос давсан хэрэглээнд чиглэж байгаа ч илүү их явдаг, эсвэл өндөр хэрэглээтэй өрхүүдийн хувьд сарын зардлын бүтэц бодитоор өөрчлөгдөнө. Мөн үнийн шатлалыг ахиулснаар татаасын дарамтыг багасгах дохио болж байгаа ч, бензинтэй холбоотой шийдвэрүүд инфляц, худалдан авах чадварын талаархи санаа зовнилыг зэрэг өдөөх эрсдэл өндөр. Үүн дээр АНУ-ын засаг захиргаа Ираны эсрэг томоохон эдийн засгийн хориг арга хэмжээ төлөвлөж буйгаа өнгөрсөн сард зарласан нь гадаад орчны тодорхойгүй байдлыг нэмэгдүүлж байна. Ийм орчинд шатахууны үнэ, ханшийн савлагаа зэрэгцэн хүчтэй нөлөөлөх суурь нөхцөл бүрдэж байгаа гэж ажиглагчид үздэг.

AFP-ийн мэдээлснээр Фатеме Мохажерани “Есдүгээр сарын 8-ны өглөөнөөс эхлэн тариф 10,000 туман риал болно. Салбарын мэргэжилтнүүдийн уулзалтаас өөр өөр саналууд гарсан ч ерөнхийлөгч ард түмэндээ амласан ёсоор 10,000 туман дээр тогтлоо” гэжээ. Ингэснээр богино хугацаанд хамгийн өндөр хэрэглээний сегментэд өртөг огцом нэмэгдэх бол ханшийн дарамт суларч чадахгүй тохиолдолд шатахууны үнийн бодлого дахиад эмзэг сэдэв хэвээр үлдэх нь тодорхой байна.