Исландчууд Европын Холбоонд элсэх хэлэлцээг сэргээх саналыг хүлээж авсангүй

Исландын сонгогчид Европын Холбоонд элсэх хэлэлцээг дахин эхлүүлэх эсэх асуудлаар явуулсан санал асуулгад Засгийн газрын саналыг дэмжсэнгүй. Исландын Үндэсний олон нийтийн өргөн нэвтрүүлэг RUV-ийн мэдээлснээр 52.8 хувь нь эсэргүүцэж, 47.2 хувь нь дэмжсэн байна. Санал асуулга нь хэлэлцээг үргэлжлүүлэх эсэхийг шийдэхэд чиглэсэн бөгөөд олонхийн “үгүй” хариу загас агнуурын салбар дахь дотоод хяналтаа хамгаалах байр суурь давамгайлсныг илтгэв. Хэрэв олонх зөвшөөрсөн бол тохиролцсон хэлэлцээрийг дахин нэг удаа ард нийтийн санал асуулгаар батлуулах хувилбар яригдаж байсан юм.

Энэ удаагийн маргаанд загасчлал гол сэдэв болж, тусгаар тогтнолын асуудалтай шууд холбогдов. Исландын Статистикийн газрын мэдээлснээр загас болон далайн гаралтай бүтээгдэхүүн 2025 оны наймдугаар сараас 2026 оны долдугаар сар хүртэлх хугацаанд экспортын бараг 47 хувийг эзэлжээ. Харин салбарын эдийн засаг дахь жин нь урт хугацаанд буурсан дүр зурагтай: хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, загасчлалын ДНБ-д эзлэх хувь 1995 онд 9.1 хувь байсан бол 2025 онд 3.7 хувь болж багассан байна. Дэлхийн банкны тоогоор үйлдвэрлэл 1997 онд 2.2 сая тонн оргилд хүрснээс 2024 онд 1.1 сая тонн болж буурчээ.

Тусгаар тогтнолын сэдэв санал асуулгын дүнг тайлбарлахад гол түлхэц болсон гэж Исландын Бифрөст их сургуулийн Эйрикур Бергманн үзсэн байна. Тэрээр “Үгүй тал Исландын үндэсний ондоошлын хамгийн суурь хөдөлгөгч хүч болох туйлын өөртөө засах шаардлагыг оновчтой ашигласан. Энэ нь байгалийн нөөц, загасчлалын хяналттай салшгүй холбоотой бөгөөд тусгаар тогтнолын ойлголтын цөм юм” гэж хэлжээ. Бергманны тайлбараар “тийм” талын кампанит ажил сэтгэл хөдлөл, итгэл үнэмшлийн бүрэлдэхүүн багатай байсан нь дэмжлэг өргөжүүлэхэд саад болсон байна. “Тийм тал хэт техникийн, үнэнийг хэлэхэд сэтгэл хөдлөлгүй кампанит ажил явуулсан тул ялагдсан” гэж тэр нэмжээ.

Гэхдээ Исландын хэлэлцүүлэг зөвхөн дотоод эдийн засаг, салбарын бодлогоор хязгаарлагдсангүй. Олон улсын нөхцөл, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын Арктиктай холбоотой мэдэгдлүүд маргаанд илүү өргөн утга оруулсан гэж дурдав. Торгердур Гуннарсдоттир “Дэлхийн хоёрдугаар дайн дууссанаас хойш бидний амьдарсан олон улсын систем доргилтод орсон нь тодорхой байна” гэж хэлсэн байна. Гэсэн ч Бергманны хэлснээр “Хойд Атлантын аюулгүй байдлын хэв загвар хурдан өөрчлөгдөх зэрэг геополитикийн огцом донсолгоо байсан ч тэр нь олон нийтийн маргаанд сайтар шингэж чадсангүй” гэжээ.

Исланд нь Европын Эдийн Засгийн Бүс болон Шенгений бүсийн гишүүн бөгөөд Европын хүрээнд гүн интеграцтай хэвээр байгаа нь энэ санал асуулгын дараах гол контекст болж үлдэж байна. Харин улс төрийн түвшинд Брюссельтэй ойртох орон зайг хумиж, аюулгүй байдлын хэлэлцүүлгийг цаашид ч салангид үлдээж мэдэхээр байна. Дүн нь иргэдийн хувьд байгалийн нөөц, ялангуяа загасчлалын хяналтыг тусгаар тогтнолын гол шалгуур гэж харж буйг дахин тодотголоо. Энэ нөхцөлд хэлэлцээг сэргээх санаачилга эргэн ирэх эсэх нь эдийн засгаас гадна үндэсний ондоошлын тухай маргааныг хэрхэн тайлбарлаж, ямар хэлээр ярих вэ гэдгээс ихээхэн хамаарах төлөвтэй байна.