Латин Америкийн уул уурхайд зөвшөөрөл, орон нутгийн зөрчил, аюулгүй байдлын эрсдэл хөрөнгө оруулалтыг удаашруулж байна

Латин Америкийн уул уурхайн салбарт лиценз, орон нутгийн зөрчил, аюулгүй байдлын асуудал зэрэг “газрын дээрх” эрсдэл хуримтлагдсаар, төслүүдийн хэрэгжилтийг сунжруулж, улмаар хөрөнгө татах чадварт нь шууд нөлөөлж байна. Americas Market Intelligence (AMI) 2018 оноос хойш ийм эрсдэлээс үүдсэн өртөг болон саатал 54 тэрбум ам.доллар давсан гэсэн тооцоог танилцуулжээ. Тус дүнгийн 38 тэрбум ам.доллар нь бууруулалт, хууль эрх зүйн тохиролцоо, торгууль зэрэг баримтжуулсан алдагдал гэж үзсэн бол 16 тэрбум ам.доллар нь саатсан эсвэл зогссон төслүүдэд “гацсан хөрөнгө” гэж AMI ангилсан байна.

AMI-ийн Себастьян Перэс-Феррейро вебинарт хэлэхдээ, саатсан хөрөнгөнд Перугийн зэсийн төслүүдийн 7 тэрбум ам.доллар, Мексик дэх зөвшөөрлийн асуудлаас гацаатай гурван төслийн 4 тэрбум ам.доллар багтсан. Эрсдэлийн зураглал зөвхөн зөвшөөрлөөр хязгаарлагдахгүйг бүс нутгийн хэмжээнд гарсан маргааны давтамж бас илтгэнэ гэж AMI тайлбарлаж, олборлох төслүүдийг хянадаг ашгийн бус The Mining Conflicts Observatory бүс нутаг даяар 301 төслийг хамарсан 284 зөрчлийг бүртгэсэн гэж мэдээлэв. Үүнтэй зэрэгцээд компаниуд хөрөнгөө байрлуулах улс, хугацаагаа илүү сонгон эрэмбэлэх хандлага хүчтэй болж буйг судалгаанд онцолжээ.

AMI-ийн тооцоонд хамгийн том нэг удаагийн алдагдалд Бразил дахь 2015 оны Мариана хаягдлын далангийн ослыг нэрлэж, BHP, Vale, Samarco компаниуд эрх баригчидтай 31.7 тэрбум ам.доллараар үнэлэгдсэн тохиролцоонд хүрснийг дурдсан байна. Мөн Панамд 6.8 тэрбум ам.долларын өртөгтэй зэсийн уурхай нь 2023 оны сүүлээр Дээд шүүх концессын гэрээг баталсан хуулийг Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзсэний дараа хаагдсан. AMI иш татсан дүнгээр уг уурхай нь Панамын ДНБ-ий 5 хувь, ашигт малтмалын экспортын 75 хувийг бүрдүүлж, шууд ба шууд бус 54,000 ажлын байрыг дэмжиж байжээ.

Төслийн саатал, тасалдал нь зөвхөн шүүхийн шийдвэр эсвэл зөвшөөрлөөр хэмжигдэхгүй, өдөр тутмын үйл ажиллагааны зардал, аюулгүй байдлын эрсдэлээр илүү тод харагдаж байна. AMI-ийн мэдээлснээр Перугийн Las Bambas зэсийн уурхай 2016 онд арилжааны олборлолт эхэлснээс хойш тээврийн коридор дагуу 700 гаруй хоног хаалттай тулгарсан бөгөөд өдөрт 9.5 сая ам.долларын зардал гарсан тооцоо бий. Колумбид AngloGold Ashanti компани 2021 оноос саатсан Quebradona зэс-алтны төслөөс 98 сая ам.долларын бууруулалт хийж, 2027 онд байгаль орчны үнэлгээг дахин хийхээр зорьж буйгаа мэдээлсэн. Харин Zijin Mining 2024 онд Колумб дахь Buriticá алтны уурхайд хууль бус олборлогчид хонгилын 60 хувийн хяналтыг авсан гэж мэдэгдсэн нь аюулгүй байдлын асуудал хөрөнгө оруулалтын тэгшитгэлд улам том байр суурь эзэлж буйн жишээ болж байна.

Энэ бүхнийг “бүс нутаг бүхэлдээ сонирхолгүй болж байна” гэж нэг тал руу нь дүгнэхээс болгоомжлох хэрэгтэй гэж Эдвардо Саманильо, Марта Ривера нар сануулж, дэлхийн хэмжээнд ашигт малтмалын хөрөнгө оруулалтын өрсөлдөөн ширүүсэж буйг онцолсон. Тэд “бид бүс нутаг жигд сонирхолгүй болж байна гэхээсээ илүү шинэ уул уурхайн мөчлөг рүү орох магадлалтай гэж харж байна” гээд, төслийн “хэрэгжилтийн тодорхой байдал” хөрөнгө оруулагчдын шийдвэрт улам чухал болж байгааг дурджээ. “Техникийн хувьд зөв, эдийн засгийн хувьд өгөөжтэй төсөл ч хууль ёсны зөвшөөрөл, итгэлийг бүрдүүлж хадгалж чадахгүй бол эмзэг хэвээр” гэж тэд анхааруулсан байна.

AMI-ийн тооцооны цар хүрээ бодит нөхцөлтэй ерөнхийдөө нийцэж байна гэж Хуан Карлос Гуахардо үзсэн ч, “AMI-ийн тооцоог бид бие даан баталгаажуулаагүй” гэж тодотгон, “аль хэдийн гарсан алдагдлыг саатсан төслүүдэд гацсан хөрөнгөөс ялгах нь чухал” гэсэн байр суурийг илэрхийлжээ. Тэр мөн “бүс нутагт ашигт малтмалын нөөц дутахгүй”, харин “сорилт нь тэдгээрийг олборлолт болгох итгэлтэй замыг бий болгох явдал” гэж нэмж хэлсэн байна. John Price-ийн хэлснээр, “орон нутагтай бодитоор цаг гарган ажиллахгүй, өгсөн амлалтаа биелүүлэхгүй бол эцэст нь өөрт чинь хохирол болж эргэнэ” гэсэн дохио компаниудын өмнө улам тод асуулт болж үлдэж байна.