Непал-Төвдийн хилийн нуранги, гэнэтийн үер олон зуун хүний амь эрсдүүлж, аврах ажиллагааг сорьж байна

Непал-Төвдийн хил орчимд болсон нуранги, гэнэтийн үер олон зуун хүний амь нас, сураггүй болсон хүмүүсийн хайгуулыг давхар сорьж байна. Эхний мэдээллүүд газар хөдлөлтөөс үүдсэн байж магадгүй гэж үзсэн ч шалтгааны талаархи дүр зураг өөр чиглэлд шилжлээ. АНУ-ын Геологийн Алба мөсөн голын нурлт болсон гэж баталж, мөсөн гол хөндийн ёроолд хүчтэй мөргөснөөр 5.2 магнитудын доргилт бүртгэгдсэн гэж мэдээлсэн байна. Үүний зэрэгцээ нуранги, усны урсгалын дараах нөхцөл байдал дахин үерлэх эрсдэлийг хурцатгасан гэж мэргэжлийн байгууллагууд анхааруулж байна.

Гамшгийн цар хүрээний тухай мэдээлэл хоёр талын эх сурвалжаар нэмэгдсээр байна. Балбын цагдаагийн байгууллагын мэдээллээр Баасан гаригийн байдлаар 489 хүн нас барсан бол улсын гамшгийн агентлаг 977 хүн сураггүй хэвээр гэжээ. Хятадын төрийн телевизийн CCTV Төвдөд 5 хүн нас барж, 558 хүн сураггүй байгаа талаар мэдээлсэн байна. Энэ нь гамшгийн нөлөө хилийн хоёр талд зэрэг мэдрэгдэж, хайгуул, тусламжийн ажиллагаа өргөн фронтоор явах шаардлагыг тодруулж байна.

Шалтгааны тайлбар дээр АНУ-ын Геологийн Албаны дүгнэлт онцлог байр суурь эзэлж байна. Лхагва гарагийн эхний мэдээллээр газар хөдлөлтөөс үүдсэн гэж таамагласан ч, тус байгууллага мөсөн голын нурлт болсон гэж баталсан нь газар хөдлөлт байсан эсэхээс үл хамааран цөм шалтгааныг өөрөөр тайлбарлаж байгаа хэрэг. Мөсөн гол хөндийн ёроолд хүчтэй мөргөхөд 5.2 магнитудын доргилт бүртгэгдсэн гэх мэдээлэл нь гамшгийн эхлэлд мөсөн массын хөдөлгөөн шууд холбоотой байсныг илтгэнэ. Үүний цаана уулын хөндий, голын сав газрын нарийн тогтолцоо богино хугацаанд эвдэрч, ус хуримтлагдах, дараа нь огцом сулрах нөхцөл бүрдсэн байж болзошгүй гэсэн зураглал гарч байна.

Талбай дээрх эрсдэлийн хамгийн том хэсэг нь хоёрдогч болон дараачийн үерийн магадлал гэж тооцогдож байна. Олон улсын Нэгдсэн Уул Уурхайн Хөгжлийн Төв ирэх өдрүүдэд хоёрдогч үер үүсэх эрсдэлтэй гэж анхааруулжээ. Хятад улс нурангийн дараа үүссэн нуур далангаа сэтлэх өндөр эрсдэлтэй бөгөөд доошлох бүсэд шинээр үерлэх магадлалтай гэж сэрэмжлүүлсэн байна. Өөрөөр хэлбэл, нэг удаагийн сүйрлээр дуусахгүй, хуримтлагдсан ус, хаалт болсон хог хаягдал, голын урсгалын өөрчлөлт зэрэг нь цаашдын нөхцөл байдлыг тогтворгүй болгож мэдэхээр байна.

Энэ дүр зургийг эрдэмтдийн ажиглалт ч бататгаж байна. Майк Сирл “эхлээд нуранги болж, ус хуримтлагдан голыг боогоод, дараа нь нэг том үерээр задран орсон шинжтэй” гэж хэлжээ. Ийм байдал давтагдвал аврах ажиллагаа зөвхөн эрэн хайхтай хязгаарлагдахгүй, урсцын боломжит “гогцоо” болох нуур, далангийн тогтворжилт, доод урсгалын эрсдэлийн зураглал зэрэгтэй зэрэгцэн явах шаардлагатай болно. Нурангийн дараах хог хаягдал урсцыг хааж болзошгүй тул бүс нутагт яаралтай сэрэмжлүүлэг, эрт сэрэмжлүүлэх арга хэмжээ нэмэгдэх төлөвтэй байна.