НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблей 'Equal Earth' шинэ газрын зургийг дэмжиж, тивүүдийн гажуудлыг засах алхам хийв

Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий Ассамблей Африкийн хэд хэдэн улсын санаачилсан тогтоолыг дэмжиж, дэлхийг дүрслэх шинэ төрлийн газрын зургийг зөвшөөрлөө. Тогтоол нь тивүүдийг “илүү нарийвчлалтай дүрслэх” зорилготой бөгөөд “Equal Earth cartographic projection”-ыг түшиглэсэн байна. AFP-ийн мэдээлснээр санал хураалтад 164 улс дэмжиж, АНУ ганцаараа эсэргүүцсэн бол зургаан улс түдгэлзжээ. Одоо өргөн хэрэглэгддэг зураглалыг орлох эсэх нь тусдаа асуудал ч энэ шийдвэр боловсрол, олон нийтийн төсөөлөл, ерөнхий ойлголтод нөлөөлөх маргааныг дахин асалаа.

Өнөөдрийн олон сурах бичиг, хэвлэмэл материал, дижитал платформ дээрх суурь зураглал нь 1569 онд Флемандын зураг зүйч Жерардус Меркаторын боловсруулсан проекц дээр тулгуурладаг гэж үздэг. Түүнийг хойд хагасыг тэлж, экваторын орчмыг агшаадаг гэж шүүмжилж ирсэн бөгөөд энэ нь тивүүдийн бодит хэмжээний тухай ойлголтод хүртэл нөлөөлдөг гэх маргаан олон жилийн турш үргэлжилсэн. Ерөнхий Ассамблейн дэмжсэн шинэ хувилбар нь энэ “гажуудал”-ыг засах оролдлого гэж санаачлагч талууд тайлбарлаж байна. Тогтоолын хүрээнд дэмжигдсэн “Equal Earth” нь газрын зургийн “проекц” гэдэг өөрөө сонголт, тайлбарын шинжтэйг дахин сануулсан алхам боллоо.

Энэхүү тогтоолын төслийг боловсруулсан Того улсын Гадаад хэргийн сайд Роберт Дуссей газрын зураг нь зөвхөн дүрслэл бус, боловсрол, төсөөлөл, ерөнхий ойлголтыг төлөвшүүлдэг гэж тайлбарлав. Түүний хэлснээр газрын зураг “боловсролыг удирдан чиглүүлж, төсөөллийг бий болгож, ерөнхий ойлголтыг төлөвшүүлдэг” юм. Өөрөөр хэлбэл, ямар зураглалыг “стандарт” гэж үзэх нь улс орнуудын байр суурь, бүс нутгийн талаарх ойлголт, өөрсдийгөө дэлхийд хэрхэн харуулах мэдрэмжтэй хүртэл холбогдоно гэж дүгнэж байна. Тиймээс “илүү нарийвчлалтай дүрслэл”-ийн асуудлыг зөвхөн техникийн сонголтоор хязгаарлахгүй гэж тогтоол дэмжигчид үзэж байгаа нь харагдав.

Үүний эсрэг байр суурийг АНУ ил тод илэрхийлсэн байна. АНУ-ын төлөөлөгч Ярина Ференцевич НҮБ “жинхэнэ асуудлаас ангид” болж, 16 дугаар зууны газрын зураг тойрсон хэлэлцүүлэг өрнүүлж байна гэж шүүмжилжээ. Мөн АНУ-ын талын үзэж буйгаар ийм төрлийн шийдвэрүүд нь “энэ байгууллагын нэр хүндийг унагаж буй шалтгаан” гэжээ. Энэ шүүмжлэл нь газрын зураг солих санаачилга бодит асуудлыг шийдэхгүй, харин улс төрийн бэлгэдэл болж хувирч байна гэсэн санааг давхар агуулж байна.

Гэсэн ч дэмжигчид шинэ проекц бодит хэмжээг ойртуулах, ялангуяа өмнөд бүс нутгуудын “жижигрүүлсэн” харагддаг уламжлалт ойлголтыг засахад чиглэнэ гэж үздэг. 2018 онд судлаачдын бүлэг “Equal Earth projection” төслийг эхлүүлсэн бөгөөд шинэ зурагт Африк, Латин Америк, Өмнөд Ази, Номхон далайн орнууд илүү том харагдана гэж тайлбарлажээ. Франц улс тогтоолыг хамтран санаачилж, Меркаторын газрын зургийг халж шинэ зургийг нэвтрүүлэхээ өмнө нь зарласан нь энэ асуудал зөвхөн нэг улсын санаачилга биш, тодорхой хүрээнд бодлого болж эхэлснийг харуулна. Францын Гадаад хэргийн сайд Жан-Ноэль Баррогийн хэлснээр “газрын зураг солих нь дэлхийг өөрчлөхгүй, гэхдээ гажуудсан дүрслэлийг засах нь үнэнд нийцнэ”.

Одоо энэ шийдвэр бодитоор сургалтын материал, олон нийтийн хэрэглээний стандарт зураглалд хэрхэн шингэх нь маргааны дараагийн хэсэг болно. Тивүүдийг “илүү бодитой” харуулах гэсэн оролдлого нь нэг талаар тэгш төлөөлөл, ойлголтын асуудлыг сөхөж байгаа бол нөгөө талаар НҮБ-ын анхаарлын төв, нөөцийн эрэмбийн тухай маргааныг ч дагуулж байна. Ямартай ч Ерөнхий Ассамблейн энэ алхам газрын зураг бол зүгээр нэг дүрс биш, дүрслэлээр дамжсан эрх мэдэл, ойлголтын талбар гэдгийг дахин санууллаа. Маргаан цааш үргэлжлэх төлөвтэй байна.