Өмнөговийн Цогт-Овоод Дугшихын балгасын энэ жилийн археологийн хайгуул, малтлага эхэллээ

Өмнөговь аймгийн Цогт-Овоо сумын нутаг дахь Дугшихын балгасын энэ жилийн археологийн хайгуул, малтлага судалгааны ажил эхэлжээ. Олон улсын Монгол судлалын холбоо болон Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайдын шийдвэрийн дагуу У.Эрдэнэбат, Б.Дашдорж нарын удирдсан “Дугшихын балгас” судалгааны анги зөвшөөрөл авч ажилд орсон байна. Тус багийнхан дурсгалын бүтцийн зохион байгуулалт, үүрэг зориулалтыг нарийвчлан тогтоох зорилго тавьж буйг мэдээллээ.

Энэ удаагийн ажил нь өмнөх жилүүдийн судалгааны үргэлжлэл. Монгол, Японы эрдэмтэд уг дурсгал дээр 2024 оноос судалгаа эхлүүлсэн бөгөөд гурав дахь жилдээ үргэлжилж байна. Өмнөх шатанд сорилтын малтлага хийж, мөн LiDAR зураглал ашиглан барилга байгууламжийн бүтэц, зохион байгуулалтыг тогтоосон нь талбайн ажлын чиглэлийг илүү тодорхой болгожээ. Дурсгалын шинж төрхийг “зөвхөн нэг барилга” гэхээс илүүтэй суурингийн хэмжээ, төлөвлөлттэй нь цогцоор нь харах боломж энэ үеэс нээгдсэн байна.

Судалгааны дүнгээр суурин нь дов толгодоор тусгаарлагдсан гурван үндсэн хэсэгтэй байж болзошгүй зураглал гарчээ. Гудамжны хоёр талаар жижиг барилгууд байрласан зохион байгуулалттай байсан тухай мэдээлэл нь тухайн үеийн суурьшлын төлөвлөлт, ашиглалтын хэв маягийг тайлбарлах суурь өгч байна. Зарим сууцанд ханзан халаалтын системийн ул мөр илэрсэн нь өдөр тутмын амьдрал, суурин доторх тохижилтын түвшнийг илтгэх боломжтой гэж үзэж байна. Мөн хашаа болон малын саравчтай холбоотой байж болох байгууламж илэрсэн нь аж ахуй, ашиглалтын хүрээг нь сөхөх нэг сэжүүр болжээ.

Олдворын мэдээлэл суурингийн үүргийг тодруулахад гол түлхэц өгч байгаа аж. Төмрийн бэлдэц, төмөр болон зэс зоос, хятад шаазан, ваар савны хагархай зэрэг олдвор нь үйлдвэрлэл, худалдаатай холбоотой байж болзошгүйг харуулж байна. Эдгээр нь нэг талаас дотоодын хэрэглээ, нөгөө талаас холын солилцооны ул мөр байж болох тул талбайн ажлын хүрээнд олдворын тархалт, давхарга зүйг илүү нягтруулах шаардлагатай гэж үзэж буй юм. Шинэ зураглал, олдворын бүртгэл нэмэгдэх тусам суурингийн дотоод бүтэц, үйл ажиллагааны төвлөгдөн байрласан бүс тодрох боломжтой.

Хугацааны хувьд радиокарбоны гурван дээжийн дүнгээр суурин 1270-1370 оны үед хамаарах нь тогтоогджээ. Энэ хүрээ нь Монголын эзэнт гүрний болон түүнээс хойших үеийн бүс нутгийн худалдаа, харилцааны сүлжээг ярих үед анхаарал татахуйц суурь мэдээлэл болж байна. Судлаачдын үзэж буйгаар Дугшихын балгас нь Хархорумыг чиглэсэн худалдаа, харилцааны замтай холбоотой суурин байж болох юм. Өөрөөр хэлбэл, зөвхөн нэг газрын дурсгал төдийгөөр хязгаарлахгүйгээр тухайн үеийн худалдаа, тээвэр, суурьшлын хэлбэрийг холбон тайлбарлах гарц болгон харж эхэлжээ.

Энэ жилийн ажлаар талбайн малтлага, зураглалын шинэ мэдээлэл нэмэгдэхийн хэрээр дурсгалын бүтэц, үүргийг нарийвчлан тогтоох судалгаа урагшлах хүлээлттэй байна. Судалгаанд Монголын талын багуудаас гадна Токиогийн Гадаад судлалын их сургууль, Шова эмэгтэйчүүдийн их сургууль, мөн Монгол Улсын Их Сургуулийн Археологи, антропологи, хүн ам зүйн тэнхимийн нэр дурдагдаж байна. Мэдээллийг МОНЦАМЭ дамжууллаа.