Орон сууцны өртөг сонгогчдыг шахаж, АНУ-ын улс төрийн гол сэдэв болон хурцдав

АНУ-д орон сууцны үнэ, зээлийн хүү зэрэгцэн өсөхийн хэрээр түрээслэгчид, худалдан авагчдын дарамт улс төрийн хэлэлцүүлгийн төв рүү шахагдаж байна. Mortgage News Daily-ийн мэдээлснээр хамгийн түгээмэл 30 жилийн хугацаатай тогтмол хүүтэй ипотекийн дундаж хүү 7.5 хувиас давжээ. Үүний үр дүнд дундаж 450,000 ам.долларын үнэтэй орон сууцны худалдан авагчийн сарын төлбөр энэ оны эхнээс ойролцоогоор 300 ам.доллараар нэмэгдсэн байна. Өдөр тутмын амьжиргаанд шууд мэдрэгдэх энэ өсөлт нь зөвхөн зах зээлийн асуудал биш, сонгогчдын уур амьсгал, бодлогын маргааны өнгийг тодорхойлох хэмжээнд хүрчээ.

Энэ шахалт түрээсийн зах зээлд бүр тод харагдаж байна. Apartment List-ийн тайланд АНУ-ын түрээслэгчдийн 52 хувь нь орлогынхоо 30 хувиас дээшийг орон сууцанд зарцуулж байна гэжээ. Мөн АНУ-д 22 саяас дээш өрх түрээсийн дарамтад орсон нь шинэ дээд түвшин гэж мэдээлэв. Cotality-ийн тооцоогоор дундаж орлогын түрээст ноогдох хувь 2019 оны 20-оос 22 болж, эзэмшил 18-аас 24 болж өсжээ. Эрэлт, нийлүүлэлтийн энэ зөрүү ойрын хугацаанд намжихгүй гэж үзэж буй нь асуудлыг сонгуулийн улирлын богино “тренд” биш, удаан үргэлжлэх бодлогын зангилаа болгож байна.

Орон нутгийн дүр зураг хүртэл улс төрийн маргааны хэлбэрийг хурцатгаж эхэллээ. АНУ-ын Хүн амын тооллогын газрын мэдээллээр Пенсильвани мужийн нэг тойрогт түрээслэгчдийн 54 хувь нь орлогынхоо 30 хувиас дээшийг түрээст төлдөг байна. Zillow-ийн мэдээлснээр Аллентаунд орон сууцны үнэ өмнөх оны мөн үеэс бараг 4 хувиар өсжээ. Ийм үед шинэ байр хайж байгаа хүмүүсийн сонголт улам хумигдаж, “түрээс үү, худалдан авалт уу” гэсэн асуулт өөрөө санхүүгийн өндөр эрсдэлтэй шийдвэр болон хувирч байна. Лихай их сургуулийн Кристофер Борик “Одоо байр хайж түрээслэхээс эхлээд анхны орон сууц авах, цааш ахих бүх ангилалд хүндрэл мэдрэгдэж, улс төрийн хувьд ч хүчтэй жин дарж байна” гэжээ.

Зах зээлийн энэ дарамт олон нийтэд ойлгомжтой хэлээр, тоогоор баталгаажсаар байна. CNBC болон SurveyMonkey Quarterly Money Survey судалгаанд америкчуудын бараг дөрвөн хүн тутмын гурав нь сүүлийн таван жилд орон сууц авах улам хэцүү болсон гэж хариулсан байна. CNBC All-America Economic survey судалгаагаар 18-34 насныхны хувьд орон сууцны өртөг нь хүнсний үнэ, ардчиллыг хамгаалахаас ч дээгүүр улс төрийн гол асуудал болжээ. Хувь хүний түвшинд энэ нь илүү шулуухан асуулт болон буудаг: “Урьдчилгаа мөнгөө яаж бүрдүүлэх вэ?” Жессика Хеллер “50,000 ам.доллар урьдчилгаа тавихгүй л бол сарын төлбөр 2,000-4,000 ам.доллар болохоор байна, тэр мөнгийг хаанаас олох вэ” гэж хэлсэн байна.

Бодлогын талбар дээр хариу арга хэмжээний санал, эсэргүүцэл зэрэгцэн чангарч байна. Сан Диегогийн их сургуулийн Knauss School of Business-ийн Норм Миллер “4 сая гэсэн түвшин бол бараг хүрч болох хамгийн доод хэмжээ, энэ нь боломжийн үнэтэй орон сууцны асуудал туйлдаа хүрснийг харуулна” гэжээ. Райан Маккензи “Лихай хөндий, Поконосын айл өрхүүдийн гол санаа зовнил бол орон сууцны боломжийн байдал, анхны худалдан авагчдад бодит дэмжлэг хэрэгтэй” хэмээн ярьсан бол Боб Брукс “Анхны жижиг байшингуудыг олноор барьж, корпорацийн түрээслүүлэгчдийн түрээс хөөрөгдөлттэй тэмцэж, анхны худалдан авагчдыг дэмжих хөтөлбөрүүдийг тэлэх ёстой” гэж байр сууриа илэрхийлжээ. Харин Скотт Перри “Холбооны засгийн газар 50 гаруй жил орон сууц руу мөнгө цутгасан нь өнөөгийн хямралыг үүсгэж, улам их мөнгө хийх тусам үнэ өсдөг” гэж шүүмжилсэн нь, маргаан цаашид ч мэдэгдэхүйц хурц байх дохио болж байна.