Ши Жиньпин АНУ-тай өрсөлдөөнийг сөргөлдөөнгүй явуулахыг 'Фукидидийн хавх'-аар тайлбарлан уриалав

Ши Жиньпин Цагаан ордонд Дональд Трамптай уулзах үеэрээ АНУ, Хятадын өрсөлдөөнийг “Фукидидийн хавх”-аар тайлбарлан, хоёр тал хурцадмалыг дайн мөргөлдөөн рүү хэлбийлгэхгүй байх боломжтойг онцолжээ. Бээжингийн албан тэмдэглэлд тэр “Фукидидийн хавх”-ыг давж болно гэж уриалсан нь тогтворгүй болсон хоёр талын харилцаанд зөөллөх дохио гэж үнэлэгдэхээр байна. Түүний хэлснээр, том гүрнүүдийн өрсөлдөөн нь заавал сөргөлдөөн болж төгсөх албагүй.

Энэхүү “Фукидидийн хавх” хэмээх ойлголтыг Харвардын их сургуулийн профессор Грэм Аллисон 2010-аад оны эхээр түгээмэл болгосон байдаг. Мандаж буй ба ноёрхогч гүрний зөрчил мөргөлдөөн, тэр дундаа дайн руу хэлбийх эрсдэлийг тайлбарлахдаа тэр Эртний Грекийн Афины жанжин Фукидидийн бичсэн Пелопоннесийн дайны түүхэн тэмдэглэлд тулгуурладаг. Тэнд Афины хүч түргэн өссөн нь Спартыг түгшээж, улмаар мөргөлдөөн “зайлшгүй” болсон гэж өгүүлсэн нь өнөөгийн их гүрнүүдийн харилцаанд зүйрлэл болон ашиглагдах болсон юм.

Ши Жиньпин уг ойлголтыг өмнө нь ч олон нийтэд дурдаж байжээ. Тэр 2014 онд HuffPost-д нийтлэгдсэн ховор ярилцлагадаа “Фукидидийн хавх”-ыг нэрлэсэн нь баримтад үлдсэн. Харин 2015 оны айлчлалын дараа БНХАУ-ын төрийн хэвлэлд, том гүрнүүдийн харилцан сэжиглэл нь зайлшгүй төгсгөлөөс илүүтэйгээр мөргөлдөөнийг өдөөдөг гэсэн Шигийн байр суурийг энэ ойлголт илэрхийлдэг гэж тэмдэглэж байсан. Энэ долоо хоногийн АНУ дахь төрийн айлчлал нь 11 жилийн дараах анхны айлчлал гэж мэдээлэгдсэн нь анхаарал татаж байна.

Бээжингийн талын тэмдэглэлд Ши “Фукидидийн хавх”-ыг давж болно гэж хэлээд, “шинээр мандаж буй ба тогтсон гүрнүүдийн, эсвэл тогтсон гүрнүүд хоорондын сүйтгэхүйц хурцадмалыг зайлсхийхийн төлөө хамтран ажиллах хэрэгтэй” гэжээ. Мөн тэр өрсөлдөөнийг “бие биеэ гүйцэх уралдаан байх ёстой болохоос, нэг нь ялаад нөгөө нь ялагдах ноцолдоон биш” хэмээн тодорхойлсон байна. Үүнтэй зэрэгцэн Бээжингийн албан тэмдэглэлд Ши АНУ-ыг “Тайванийн тусгаар тогтнол”-ыг эсэргүүцэхийг хүссэн тухай тусгажээ.

Энэ удаагийн уулзалтыг дүгнэсэн байр суурь ч гарч эхэлсэн. БНХАУ-ын Ардын их сургуулийн Олон улсын судлалын сургуулийн шинжээч Цүй Шоужүний хэлснээр, “цэргийн мөргөлдөөнгүйгээр хүчтэй өрсөлдөх доод шугам тогтоосон нь дээд хэмжээний уулзалтын ‘хамгийн чухал улс төрийн үр дүн’ болсон” гэжээ. Тэр үүнийг “тогтворгүй хоёр талын харилцаанд тодорхой байдал нэмлээ” хэмээн тайлбарласан байна.

“Фукидидийн хавх” гэх нэр томьёо ийнхүү Шигийн улс төрийн үг хэллэгт дахин төвд гарахдаа, харилцан сэжиглэл хуримтлагдах тусам бодлогын алдаа өдөөх эрсдэлийг сануулсан өнгө аястай сонсогдлоо. Аллисон өөрөө Ши Жиньпинтэй уулзаж, БНХАУ-д олон удаа очиж байсан бөгөөд 2026 оны зургаадугаар сард Дэлхийн эдийн засгийн чуулганы арга хэмжээгээр дахин айлчилсан гэж мэдээлэгдсэн. Харвардын Кеннедигийн нэрэмжит төрийн удирдлагын сургуулийн үүсгэн байгуулагч декан байсан түүний нэр Шигийн хэлсэн санааг “онолын” биш, олон улсын бодлогын маргаанд олон жил эргэлдсэн хүрээнд авч үзэхэд хүргэж байна. Одоо хоёр талын “өрсөлдөөн”-ий хэлбэр, ялангуяа мөргөлдөөнөөс ангид “доод шугам” цаашид хэр бодит ажил хэрэг болох нь дараагийн дохиогоор тодрох төлөвтэй.