Ши Жиньпин, Нарендра Моди нар BRICS-ийн дээд хэмжээний уулзалтын үеэр дахин уулзахаар байна

BRICS-ийн дээд хэмжээний уулзалт Энэтхэгт маргааш эхлэхтэй зэрэгцэн БНХАУ-ын дарга Ши Жиньпин, Энэтхэгийн Ерөнхий сайд Нарендра Моди нарын уулзалт хамгийн их ажиглагдах үйл явдлын нэгээр нэрлэгдэж байна. Бээжин Пүрэв гарагт Ши Жиньпин оролцохыг баталснаар түүний 2019 оноос хойших Энэтхэгт хийх анхны айлчлал болж байгаа нь анхаарал татаж байна. 2020 оны цуст мөргөлдөөний дараа хоёр улсын харилцаа огцом муудсан хэвээр, уулзалтын өнгө аяс хил, худалдааны хөндүүр сэдвүүдээс ангид байхгүй.

Сүүлийн жилд харилцаа мэдэгдэхүйц сэргэж буй дохио гарч, наймдугаар сард БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд Ван И, Энэтхэгийн Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөх Ажит Довал нар уулзсан. Талууд хүмүүс хоорондын болон хил дамнасан солилцоо тогтвортой сэргэж буйд сэтгэл хангалуун байгаагаа илэрхийлсэн гэж мэдээлжээ. Тухайн уулзалтаар хил орчмын худалдаа, Хималайн даваагаар мөргөл үйлдэх зэрэг хөдөлгөөнүүдийг дурдсан байна. Харилцаа дулаарч буйн нэг шинж тэмдэг болгон Энэтхэг, Хятад хоёр шууд нислэгээ сэргээж, Нью Дели мөн Хятадын Энэтхэг дэх хөрөнгө оруулалттай холбоотой зарим дүрмийг сулруулжээ.

Гэсэн ч гол маргаан буцаад хэлэлцэх ширээн дээр тавигдах төлөвтэй. Энэтхэг-Хятадын хил маргаан олон арван жилийн түүхтэй бөгөөд 1962 онд дайн дэгдэж байсан, энэ удаагийн хэлэлцэх асуудлын төв хэсэгт дахин орох магадлал өндөр байна. Итгэлцлийн хомсдол бүрэн арилаагүйг харуулах мэт наймдугаар сард Бээжин Энэтхэгийн армийг чухал эргүүлийн цэгүүдэд нэвтрүүлэхээс татгалзсан, мөн Аруначал Прадеш чиглэлд газар нутгийн зөрчил нэмэгдсэн гэх мэдээлэл гарсан. Ийм нөхцөлд уулзалт нь “хил дээрх тогтвортой байдал” гэсэн ерөнхий хүрээнээс илүү нарийн тохиролцоонд хүргэх эсэх нь гол асуулт хэвээр.

Худалдаа асуудал мөн дээд түвшний хэлэлцээний төвд байх төлөвтэй, ялангуяа Нью Делийн хувьд худалдааны тэнцвэргүй байдал эмзэг сэдэв хэвээр байна. Энэтхэгийн нийт худалдаа 2026 оны гуравдугаар сард дууссан жилд 151.1 тэрбум ам.долларт хүрч дээд амжилт тогтоосон бол, Энэтхэгийн алдагдал 112.16 тэрбум ам.доллар болж өссөн байна. Өнгөрсөн жилийн BRICS-ийн уулзалтаар Энэтхэг гишүүдээс Нью Делитэй үүссэн худалдааны тэнцвэргүй байдлыг хэлэлцэхийг уриалж байсан бөгөөд энэ жил ч зах зээлийн нэвтрэлтийг нэмэгдүүлэх асуудлыг сөхөхөөр байна. Энэ хүрээнд Энэтхэг дотооддоо хангалттай үйлдвэрлэх боломжтой гэж үзсэн салбаруудад, тухайлбал хөнгөнцагаан тугалган цаас, цахилгаан ган бүтээгдэхүүнд Хятадын эсрэг худалдааны хязгаарлалт тогтоосон.

Нийлүүлэлтийн сүлжээ, технологийн бодлого хоёр улсын болгоомжлолыг улам нэмэгдүүлж буй фактор болж байна. Бээжин технологи шилжүүлэлт Энэтхэгийн байр суурийг дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээнд хүчирхэгжүүлж болзошгүй гэж болгоомжилдог бөгөөд Apple үйлдвэрлэлээ Хятадаас төрөлжүүлэхэд Энэтхэг гол ханган нийлүүлэгч болон гарч байна. Энэтхэгийн засгийн газрын мэдээллээр тус улс гар утас үйлдвэрлэгчээр дэлхийд хоёрдугаарт бичигдэж байгаа бөгөөд өнгөрсөн жил БНХАУ инженер, тоног төхөөрөмжийг хориглосноор iPhone үйлдвэрлэлд саатал үүссэн гэж зарим хэвлэл мэдээлсэн. Нөгөө талд Reuters агентлагийн мэдээлснээр Ши Жиньпин ойролцоогоор 400 албан тушаалтны бүрэлдэхүүнтэй Энэтхэгт зорчих төлөвтэй бөгөөд энэ нь 2019 оныхоос хоёр дахин давсан хэмжээ юм.

Өнгөрсөн долоо хоногт Ши Жиньпин, Нарендра Моди нар Киргизстанд болсон Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллагын уулзалтын үеэр уулзаж, ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин болон бусад гишүүдийн хамт Бишкек тунхагт гарын үсэг зурсан; уг баримт бичигт Иран руу чиглэсэн цэргийн дайралтыг буруушаасан ч АНУ-ыг нэрлээгүй. Энэ удаагийн уулзалтыг “үнэхээр шийдвэрлэх мөч” гэж Вринда Сахай нэрлэж, BRICS-ийн уулзалтыг шалтгаан болгон ашиглаад бодит агуулгатай хоёр талын уулзалт хийх сайхан боломж хэмээн онцолсон. Харин Чиетигж Байпаий Моди, Ши хоёрын уулзалт харилцааг дахин тохируулах явцыг урагшлуулж, итгэлцэл нэмэгдүүлэх хандлагатай гэж үзэж, наймдугаар сард Гадаад хэргийн сайд болон үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөхийн уулзалт хил маргаанд тод ахиц гаргасныг тэмдэглэсэн. Радхика Раогийн хэлснээр, геополитикийн үйл явдлуудтай нягт уялдсан хязгаарлалттайгаар талууд болгоомжтой ахиж байна.