Шведийн сонгуулийн ялагч өндөрссөн батлан хамгаалах зардал, халамжийн хэрэгцээний дунд төсвийн хүнд тэнцэтгэлтэй нүүр тулна

Шведийн ням гарагийн бүх нийтийн сонгуулийн аль ч ялагч засгийн газар төсвийн хатуу бодит нөхцөлтэй нүүр тулна. Оросын Украин дахь дайн тав дахь жилдээ үргэлжилж, Европ өөрийн батлан хамгаалалтын ачааг нэмэгдүүлэх шахалттай байгаа нь Стокхольмд шууд дарамт болж байна. Үүн дээр АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын Европын аюулгүй байдалд хандах байр суурийн тодорхойгүй байдал түгшүүр нэмж, батлан хамгаалалтын асуудлыг улс төрийн өдөр тутмын төвд дахин авчирлаа.

Гэхдээ кампанит ажлын гол сэдэв гадаад бодлогоос илүүтэй эрүүл мэнд, сургууль, өрхийн санхүү зэрэг дотоод асуудал байв. Сөрөг хүчний Социал демократууд олон санал асуулгад тэргүүлж байсан ч давуу тал нь сүүлийн үед хумигджээ. Ульф Кристерссоны тэргүүлсэн Moderate Party-ын засгийн газар Sweden Democrats-ын дэмжлэгтэй бөгөөд дараагийн эвслийн хувилбар тодорхойгүй хэвээр байна. Ялагч хэн ч байсан, амлалт өгөхөд амархан байсан халамжийн хүлээлтийг батлан хамгаалалтын өсөн нэмэгдэх зардалтай зэрэгцүүлэн санхүүжүүлэх шаардлага тулгарч байна.

Швед NATО-д 2024 оны гуравдугаар сард элссэн бөгөөд гишүүд 2035 он гэхэд батлан хамгаалахад ДНБ-ий 3.5 хувь зарцуулахаар тохиролцсон. Стокхолмын Олон улсын энхтайвны судалгааны хүрээлэнгийн мэдээллээр 2022-2025 онд Шведийн цэргийн зардал огцом өссөн нь чиг хандлага нэгэнт эргэсэн дохио болж байна. Үүнтэй зэрэгцэн Украинд дэмжлэг үзүүлэх асуудал ч улс төрийн тэргүүлэх сэдвийн нэгээр үлдэж байгаа нь нэмэлт зардлын дарамт үүсгэнэ.

SEB-ийн ахлах эдийн засагч Йенс Магнуссон сонгуулийн дараах бодит байдал дээр хатуу мөргөлдөөн гарна гэж анхаарууллаа. Тэрээр “сонгуулийн амлалтууд сонгуулийн дараах бодит байдалтай тулгарахад хатуу мөргөлдөөн болно” гэж хэлээд, батлан хамгаалах зардлыг “нэлээд удаан хугацаанд тэргүүнд тавина”, мөн Украинд дэмжлэг үзүүлэхийг ч тэргүүлэхэд хүрнэ гэжээ. Магнуссон цааш нь “татварыг бууруулаад, зарлагыг өсгөөд, зөрүүг нь зээлээр нөхөхийг үргэлжлүүлэх боломжгүй” гэж онцолсон нь татвар-халамжийн бодлого чангарах дохио хэмээн уншигдаж байна.

Өрийн траектори улс төрийн сонголтыг улам барьцална. Шведийн засгийн газрын өр 2025 онд ДНБ-ий 35 хувь байсан бөгөөд энэ жил 39 хувь болж өсөхөөр байгаа нь өрөөр “түр зуурын гарц” хайх боломжийг улам хязгаарлаж байна. Стокхольмын их сургуулийн улс төр судлаач Йонас Таллберг “сонгогчид батлан хамгаалах төсвийн илүү том хэсэг болно гэдэгт дасах хэрэгтэйг бүх намууд дохиолж байна” гэж хэлээд, асуудал нь хөрөнгө оруулах эсэх биш харин “түүнийг хэрхэн санхүүжүүлэх тухай” гэдгийг тодотгожээ. Swedbank-ийн ахлах эдийн засагч Маттиас Перссон “аюулгүй хил хязгааргүй бол халамж ч байхгүй” гэж хэлсэн нь хоёр зорилтыг нэг өгүүлбэрт багтаасан байр суурь болов.

Гэсэн ч сонгогчдын өдөр тутмын ачаалалтай тулж буй салбарууд сонгуулийн маргааны төвөөс холдохгүй бололтой. Стокхольмын их сургуулийн улс төр судлаач Ян Теорелл “энэ удаагийн сонгууль нэлээд удааны дараах хамгийн халамж давамгайлах сонгууль болж магадгүй” гэжээ. Ингэснээр шинэ Засгийн газар батлан хамгаалалтын урт хугацааны үүрэг, халамжийн богино хугацааны шаардлага хоёрын завсарт орж, аль алинд нь “шударга биш” мэт харагдах шийдвэрүүд гаргах нөхцөл үүсэж байна. Сонгуулийн дараа бодлогын орон зай хумигдах тусам, маргааны гол асуулт нь хэн ялав гэхээсээ илүү юуг түрүүлж төлөх вэ гэдэг рүү шилжих төлөвтэй байна.