Уганда дахь Тооро хаант улсын залгамжлалын маргаан хурцдаж, талийгаач хааны оршуулга саатах эрсдэл үүслээ

1995 онд 3 настайдаа Тооро хаант улсын хаан ширээнд суусан Ойо Нимба Кабамба Игүрү Рукиди IV өнгөрсөн сард АНУ-д хавдрын эмчилгээ хийлгэж байхдаа 34 насандаа нас барсан. Түүнийг бямба гарагт оршуулахаар байсан ч залгамжлалын маргаан хурцдаж, ёслолын явцыг саатуулах эрсдэлтэй гэж эх сурвалжууд мэдээлэв. Нутгийнхан талийгаачийг олон нийтэд танигдсан бэлгэ тэмдэг, залуу үеийн төлөөлөл байсан гэж дурсахын зэрэгцээ, оршуулгын бэлтгэл нь хаан ширээний асуудлаар ижилгүй үзэлтэй талуудын зөрчилд орлоо.

Энэ удаагийн маргааны гол нь шинэ хааныг хэн гэж хүлээн зөвшөөрөх дээр төвлөрөв. Хааны овгийн гишүүдээс бүрдсэн хороо Лхагва гарагт Ойогийн үеэл Эдвард Рукиди Кижанангомаг хаанаар сонгосноо зарласан байна. Кижанангома нь Угандагийн Цахим Нэвтрүүлгийн Корпораци (UBC)-ийн төрийн нэвтрүүлэгчийн хөтлөгчөөр ажилладаг гэж мэдээлэгдэв. Харин хааны ойрын гэр бүл талийгаачийн гэрээслэлд дурдагдсан, өмнө нь олон нийтэд танигдаагүй хүү нь хаан ширээг залгамжлах ёстой гэсэн байр суурь илэрхийлжээ.

Сэтгүүлч бөгөөд хааны удам садан Эндрю Мвэндагийн хэлснээр гэр бүл нь хүүгийн зургийг гаргаж ирээгүй, мөн эхийн талаарх мэдээлэл өгөхөөс татгалзсан байна. Ингэснээр олон нийт, ордны хүрээнийхний дунд эргэлзээ нэмэгдэж, хэний нэрийг зан үйл, ёслолд дуудаж баталгаажуулах вэ гэдэг асуудал шууд тулгарчээ. Хямралын хэлэлцээнд ойр эх сурвалжийн мэдээлснээр үндэсний эрх баригчид Кижанангомагийн залгамжлалыг урагшлуулж чадсан байна. Гэвч гэр бүл болон овгийн хорооны байр суурь зөрж буй нөхцөлд шийдвэр нэг мөр болох эсэх нь тодорхойгүй хэвээр үлдлээ.

Маргаан газар дээрээ эмх замбараагүй байдал дагуулж болзошгүй гэх түгшүүртэй зэрэгцэн аюулгүй байдлын арга хэмжээ авч эхэлжээ. Угандагийн цэрэг Баасан гарагт газарт аюулгүй байдлыг нэмэгдүүлснээ зарлаж, үймээн самуунаас сэргийлэхээр ажиллаж байна гэж мэдээлэв. Эх сурвалжуудын хэлснээр хамгаалалтыг чангатгаснаар нөхцөл байдал намжих боломжтой ч, хаан ширээний ижилгүй мэдэгдлүүд үргэлжилж болзошгүй байна. Ийм үед хаант улсын уламжлалт журам, төрийн байгууллагуудын хандлага зэрэгцэн нөлөөлж, цаашдын хэлэлцээг улам төвөгтэй болгож мэднэ.

Оршуулах ёслолын хувьд шинэ хаан оролцож зан үйл хийх шаардлагатай бөгөөд уламжлалт тахилч Омусуна булшинд есөн ширхэг кофены үр шидэх ёсыг удирдана гэж мэдээлэв. Тиймээс удирдагчийн асуудал тодорхойгүй хэвээр байвал ёслолын дараалалд саад учруулж, товлогдсон бямба гарагийн оршуулга саатах эрсдэл үүсээд байна. Тооро хаант улс нь сонгуульт төрийн тэргүүнтэй Уганда улсад оршин тогтнодог колончлолын өмнөх уламжлалт хаант улсуудын нэг бөгөөд ёс заншлын зохицуулалт нь олон нийтийн анхаарлын төвд оржээ. Талийгаач хаан мөн Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын сайн санааны элчээр ажиллаж, ХДХВ/ДОХ-той тэмцлийг дэмжиж байсан гэж мэдээлсэн нь түүний олон нийтийн дүр төрхийг улам тодотгож байна.

Олон хүн оршуулгыг хэрхэн зохион байгуулах, хэний нэрийн дор ёслол хүндэтгэлээ өргөх нь талийгаачийн нэр хүндтэй шууд холбоотой гэж үзэж байна. Винсент Мугума “Бид хүндлэгдэж, хайрлагдсан удирдагч, бэлгэ тэмдгийг үдэж байна, ёслол нь түүний зиндаанд нийцэх ёстой” гэж хэлэв. Мэри Тумвикиризи түүнийг “Дуулиан шуугианд нэр холбогддоггүй, их намуухан хүн байсан” гэж дурссан бөгөөд “Түүнийг ханхүү гэдгийг мэдэхэд надад нэлээд хугацаа орсон” гэж нэмж ярив. Одоо талуудын маргаан намжих эсэх, оршуулгын ёслол төлөвлөсөн ёсоор үргэлжлэх эсэх нь Кижанангома болон гэр бүлийн дэвшүүлсэн залгамжлалын асуудал ямар байдлаар шийдэгдэхээс хамаарах нь байна.