Судалгаа: Уур амьсгалын өөрчлөлт Непал-Төвдийн хил дээр мөсөн гол нуран үерлэхэд нөлөөлсөн нь тогтоогдов

Пүрэв гарагт нийтлэгдсэн World Weather Attribution-ын судалгаа Непал-Төвдийн хил дээр болсон мөсөн голын нурал, үерийн урьдал нөхцөлд уур амьсгалын өөрчлөлт нөлөөлснийг тогтоож, эрсдэлийн шалтгаанууд давхцсан “нийлмэл үйл явдал” болж өрнөснийг онцлов. Судлаачид дулаарал, мөсөн голын нимгэрэлт, мөнх цэвдэг гэсэлт болон геологийн сул тал зэрэг хүчин зүйлүүд зэрэгцэн нөлөөлсөн гэж тайлбарласан байна. Тэдний дүгнэлтээр уур амьсгалын өөрчлөлт нь өмнөхөөс байсан геологийн эмзэг байдлыг хурцатгасан ч цорын ганц шалтгаан биш аж.

Энэ үнэлгээний гол тооцооллын нэг нь тухайн бүсийн долоо, наймдугаар сарын температур хүний нөлөөгөөр 1.5C-ээр дулаарсан явдал байв. Мөн тус бүсийн мөсөн голууд жилд ойролцоогоор хагас метр нимгэрч, ан цав суларснаар тогтворгүйжилт нэмэгдэх эрсдэлтэй гэжээ. Өөрөөр хэлбэл дулааны суурь өсөлт дээр мөсөн биетийн механик тогтвортой байдал доройтож, гэнэтийн нурал, үерийн эрсдэл хуримтлагдах нөхцөл бүрдсэн гэж тайланд дурдсан байна.

Нэмэлт хүчин зүйлс ч тайланд туссан. Өнгөрсөн оны арав, арваннэгдүгээр сард их цас орсноор энэ оны эхэнд хайлмаг усны хэмжээ нэмэгдэхэд нөлөөлсөн гэжээ. Мөн 2015 онд болсон 7.8 магнитудын газар хөдлөлт суурь чулуулгийг сулруулсан байж болзошгүй гэж тайлбарласан ч эрх баригчид өнгөрсөн сарын нурлын яг нөлөөг батлаагүй гэдгийг тэмдэглэв. Ийм нөхцөлд ганц өдөөгчөөс илүү, олон эрсдэл зэрэг давхцах үед гамшгийн “систем” ажилладаг гэдэг анхааруулга болохыг судалгааны баг онцолжээ.

Наймдугаар сарын 26-ны үер, нурангид 1,400 гаруй хүн амиа алдаж, олон мянган хүн сураггүй болсон байна. АНУ-ын Геологийн албаны мэдээллээр мөсөн голын томоохон хэсэг хөндийн ёроолд хүчтэй мөргөөд 5.2 магнитудын газар хөдлөлт мэт бүртгэгджээ. Энэ нь нуралтын хүч, хэмжээ зөвхөн газар дээрх эвдрэлээр хязгаарлагдахгүй, газарзүйн түвшинд хүртэл тэмдэглэгдэхүйц энерги гарсныг харуулж байна гэж үзэх үндэслэл болж байна.

Судалгааны хамтран зохиогч, Утрехтийн их сургуулийн уулын ус судлаач Вальтер Иммерзээл тухайн налууг геологийн хувьд эмзэг гэж сэтгүүлчдэд хэлсэн байна. Харин Лондонгийн Эзэн хааны коллежийн Фридерике Отто хүний өдөөлттэй уур амьсгалын өөрчлөлт энэ гамшгийн урьдал нөхцөлд нөлөөлсөн нь “эргэлзээгүй” гэж мэдэгдэв. Энэ байр суурь нь дулаарал дангаараа бүхнийг тайлбарлахгүй ч, байгалийн хэвийн хэлбэлзэл дээр эрсдэлийг нэмэгдүүлж, төсөөлж байсан “байж болох” хувилбаруудыг бодит болгох хурдыг өсгөдөг гэсэн дүгнэлттэй нийцэж байна.

Судалгаанд дурдсан дүгнэлтүүд бодлогын түвшинд шууд шахалт болж хувирах төлөвтэй. Непалын Ерөнхий сайд Балендра Шах ирэх долоо хоногт Нью-Йорк дахь Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий Ассамблейд оролцож, гамшиг ба уур амьсгалын шударга ёсны талаар ярина. Хималайн бүсэд дулаарал давхцах эрсдэлийг өсгөж байгаа нөхцөлд дасан зохицлын бодлого, эрт сэрэмжлүүлэх болон эмзэг бүсийн үнэлгээ зэрэг арга хэмжээний яаралтай байдлыг судалгаа дахин сануулж байна.