Тамхины татварыг огцом өсгөх бодлого хууль бус зах зээл тэлэх эрсдэлийг бодитоор үнэлэх шаардлага дагууллаа

Улсын Их Хурлын гишүүн Ц.Мөнхтуяа тамхины онцгой албан татварыг огцом өсгөх санаачилгыг хэлэлцэхдээ хэрэглээг бууруулах зорилгыг дангаар нь баримжаа болгохгүй байхыг анхаарууллаа. Тэрээр татвар нэмэгдүүлэхийг бүхэлд нь эсэргүүцэхгүй ч судалгаа, тооцоонд тулгуурлан “зохистой түвшин” тогтоох ёстой гэж мэдэгдэв. Үнийн огцом өсөлт хэрэглэгчдийн зан төлөвийг нэг мөрөөр өөрчилнө гэж үзэх нь эрсдэлийг дутуу үнэлэхэд хүргэнэ гэсэн байр суурийг илэрхийллээ.

Ц.Мөнхтуяагийн тайлбараар тамхины үнэ огцом нэмэгдэхэд бүх хүн шууд тамхинаас гарна гэж тооцох нь асуудлыг хэтэрхий энгийнээр харсан хэрэг. Зарим нь хэрэглээгээ бууруулж болох ч нөгөө хэсэг нь хямд хувилбар эрж магадгүйг тэр онцолсон байна. Нэг хайрцаг тамхи 30 мянган төгрөгт хүрвэл худалдан авах чадварт шууд нөлөөлнө гэж тэр хэлсэн. Ийм үед өндөр үнэтэй хууль ёсны бүтээгдэхүүнд хүрэх боломж хумигдах тусам татвар төлөөгүй, хууль бус сувгийн тамхи тэлэх нөхцөл бүрдэнэ гэж анхааруулав.

Тэрээр үнийн өсөлтөөс үүдэх сүүдрийн эрэлтийг бодитоор тооцохгүйгээр бодлого гүйцэтгэвэл хууль ёсны борлуулалт хумигдах эрсдэлтэй гэж үзэж байна. Үүний зэрэгцээ татваргүй бүтээгдэхүүний урсгал нэмэгдэх нөхцөл бүрдвэл зах зээл дээрх хяналт сулрах магадлалтай. Ийм дарамт нэмэгдэх үед хэрэглэгчийн “хямд сонголт” руу шилжих хөдөлгөөн нь зөвхөн эрүүл мэндийн зорилт төдийгүй худалдаа, хяналтын бодлогын асуудал болж хувирна гэв. Товчхондоо, үнийн шокыг дангаараа “шийдэл” гэж үзэхийн оронд бусад үр дагаврыг зэрэг харгалзахыг тэр шаардав.

Ц.Мөнхтуяа зөвхөн татварын асуудлаар тогтохгүй, амт, үнэр оруулагч болон капсултай тамхийг бүрэн хориглох алхмын эрсдэлийг ч урьдчилан тооцох шаардлагатай гэж үзлээ. Бүтээгдэхүүний төрлийг нэг мөрөөр хязгаарлах нь хэрэглээний бүтэц, худалдан авалтын сувгийг өөрчилж болох бөгөөд энэ нь хууль бус зах зээл тэлэх суурь шалтгаан болж мэднэ гэж тэр тайлбарласан байна. Ийм төрлийн хориг, татварын өсөлт зэрэг бодлого давхцах үед зах зээл “хууль ёсны” болон “хууль бус” нийлүүлэлтийн ялгаа дээр илүү хурц дарамт үүсч болзошгүй. Тиймээс бодлогын багцын нөлөөг салангид бус, нэг цогцоор нь урьдчилан үнэлэх нь чухал гэв.

Түүний хэлснээр бодлогын үр дүнг зөвхөн хэрэглээний өөрчлөлтөөр хэмжих нь хангалтгүй. Төсвийн орлого, худалдан авах чадвар, бизнесийн орчин, хил гаалийн хяналтыг хамтад нь тооцож初 байж бодит зураг гарна гэж үзэж байна. “Татвар өөрөө шийдэл биш. Судалгаа, тооцоонд үндэслэсэн зөв, зохистой төрийн бодлого л бодит шийдэл болно” гэж тэр онцолжээ. Өөрөөр хэлбэл, огцом өсөлтийн зорилго нь хэрэглээг бууруулах ч, хэрэгжилтийн замд хууль бус эрэлт өдөөгдвөл үр дүн нь эсрэг эргэх эрсдэлтэйг сануулсан байр суурь байв.