Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл 2027-2029 оны төсвийн хүрээний өөрчлөлтийн төслийн эрсдэлийг олон нийтэд танилцууллаа

Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл 2027 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2028-2029 оны төсвийн төсөөллийг өөрчлөх хуулийн төслийн дүгнэлтээ олон нийтэд танилцуулж, дунд хугацааны хүрээний өөрчлөлт нь эдийн засагт эрсдэл дагуулахыг санууллаа. Зөвлөлийн үнэлгээгээр төсвийн тэлэлт нь инфляцын дарамтыг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ сонгуулийн мөчлөгийн нөлөөг улам идэвхжүүлж болзошгүй. Үүний зэрэгцээ сахилга батыг чангатгах шаардлага өсөж байгааг онцлов. Танилцуулгад төсвийн үзүүлэлтүүдийн таамаглал, орлогын бүтэц, төрийн оролцооны хэмжээ зэрэг зангилаа асуудлуудыг хамруулжээ.

Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн өөрчлөлтийн гол үндэслэл нь макро орчноос илүү татвар, нийгмийн даатгалын хуульд орсон өөрчлөлт, мөн төрийн өмчит аж ахуйн нэгжүүдийн ногдол ашгийг нэмэгдүүлэх бодлоготой холбоотой гэж зөвлөл үзэв. Төсвийн орлогын бүтцэд өөрчлөлт орж, 2027 онд татварын орлого 80 орчим хувь, татварын бус орлого 20 орчим хувь болохоор туссаныг дурдаад, энэ шилжилт бодлогын шийдвэрүүдтэй шууд уялдаж байгааг анхааруулав. Мөн төсвийн үзүүлэлтийн таамаглал нь Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн суурь таамаглал болон Олон улсын валютын сангийн таамаглалаас зөрж байгааг тэмдэглэжээ.

Зөвлөлийн дүгнэлтэд төсвийн зарлагын ДНБ-д эзлэх хувь 37.8-31.2 гэж туссан нь огцом өсөлттэй харагдаж, “Монгол Улсыг 2026-2030 онд хөгжүүлэх таван жилийн үндсэн чиглэл”-д тавигдсан өр, алдагдал, урсгал зардлыг бууруулах зорилттой нийцэхгүй гэж сануулав. Төсвийн тэлэлт нь мөнгөний бодлогын орчинд дарамт үүсгэж, дунд хугацаанд инфляцын эрсдэлийг өндөр байлгах нөхцөл бүрдэхээр байгааг зөвлөл онцолсон байна. Үүнтэй зэрэгцэн эдийн засаг дахь төрийн оролцоо оновчтой түвшнээс хазайж болзошгүйг тэмдэглэсэн нь төсвийн хүрээний маргааны төвд тавигдах сэдэв болж байна.

Энэ удаагийн танилцуулгад зөвлөлийн гишүүн Н.Ууганбаатар Засгийн газрын тайлбарыг олон нийтэд хүргэж, татвар, нийгмийн даатгалын хуулийн өөрчлөлтөөс шалтгаалан төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогын доод хэмжээ батлагдсан дүнгээс 1 их наяд төгрөгөөр дутах тул үндсэн үзүүлэлтүүдийг шинэчлэн тооцох шаардлага үүссэн гэж хэллээ. Түүний тайлбарласнаар шинэчилсэн тооцоонд төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээдүүдийн засаглал, ашигт ажиллагаа, санхүүгийн сахилга батыг сайжруулж, төсөвт төвлөрүүлэх ногдол ашиг, орлогыг нэмэгдүүлэх арга хэмжээний нөлөөг тусгах хэрэгтэй байна. Өөрөөр хэлбэл, орлого нэмэгдүүлэх хүлээлт нь зөвхөн тооцооны асуудал бус, хэрэгжилтийн сахилга баттай шууд холбоотой гэсэн санааг тэрээр давхар тавив.

Н.Ууганбаатарын мэдээлснээр Оюу Толгой төслөөс 2027 онд төрийн эзэмшилд ногдох ногдол ашгаас 3,000.0 тэрбум төгрөг төсөвт төвлөрнө гэж төсөөлсөн бөгөөд үүнийг суурь асуудлууд, эрчим хүч болон бусад дэд бүтцийн санхүүжилтийн хүндрэл шийдэхэд ашиглахаар тооцжээ. Нэг талаас энэ нь татварын бус орлогын жинг тэлэх төлөвлөгөөний гол тулгуур тооцоолол болж байгаа бол нөгөө талаас төсвийн хүрээний тогтвортой байдал нь ийм төрлийн орлогын гүйцэтгэл, түүнээс урган гарах бодлогын сонголтоос ихээхэн хамаарах дүр зурагтай. Зөвлөлийн зүгээс дунд хугацаанд инфляцын эрсдэл өндөр хэвээр байх, мөн төсвийн сахилга бат, хяналтын механизмуудыг Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хууль болон холбогдох шаардлагуудтай нийцүүлэн илүү нягт барих шаардлагатайг энэ удаагийн дүгнэлтээр дахин анхаарууллаа.