УИХ намрын чуулганаа нээж, төсвийн тогтвортой байдлын дүрмийг шинэчлэх өөрчлөлтүүдийг хэлэлцэж эхэллээ

2026.09.25-нд Төрийн ордны “Их Хуралдай” танхимд УИХ намрын ээлжит чуулганаа 11:35 цагт эхлүүллээ. Чуулганы эхэнд 70 гишүүн бүртгүүлж, 55 хувийн ирцтэйгээр хуралдаан нээгдсэн байна. УИХ-ын дарга Сандагийн Бямбацогт хамгийн эхэнд ирцээ бүртгүүлсэн гишүүдийг нэрлэн онцолж, энэ удаагийн чуулганаар хэлэлцэх асуудлын дарааллыг танилцуулсан. Тэрээр нийт найман асуудал хэлэлцэхээр товлосноо мэдэгдэв.

Хэлэлцүүлгийн төвд Засгийн газраас өргөн мэдүүлсэн Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах төсөл орж ирсэн бөгөөд төслийг Монгол Улсын Тэргүүн шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр танилцууллаа. Тэрээр Төсвийн хүрээний мэдэгдлийн эдийн засгийн үндсэн есөн үзүүлэлтээс хоёр үзүүлэлтийг хасаж, хоёр шинэ үзүүлэлт нэмж тусгасан гэж мэдээлсэн байна. Мөн тэнцвэржүүлсэн тэнцлийг тухайн жилийн ДНБ-ий 2 хувиас илүүгүй алдагдалтай, эсхүл ашигтай байхаар төсөлд тусгасныг онцоллоо. Ингэснээр төсөв, өрийн удирдлагын хүрээнд тавих сахилга, хяналтын шаардлагыг шинэчлэх чиглэл тодорч байна.

Төсөлд тусгасан өөр нэг өөрчлөлт нь бодлогын арга хэмжээг шуурхай шинэчилж, тухайн жилийн төсөв боловсруулах эрх зүйн боломж бүрдүүлэх гэж тайлбарлагдав. Өөрөөр хэлбэл нөхцөл байдал өөрчлөгдөх үед төсвийн хүрээнд хийх зохицуулалтыг эрх зүйн түвшинд саадгүй болгох механизмын талаар хөндсөн гэсэн үг. Үүнийг дагаад уул уурхайн савлагаа зэрэг гадаад шалтгаант хэлбэлзлээс үүсэх эрсдэлийг бууруулах хүлээлт мөн нэмэгдэж байна. Хуралдаанд төсвийн дүрмийн шинэчлэл нь өрийн эх үүсвэрийн ашиглалтыг шат ахиулах боломжтой гэх байр суурь ч давхар яригдлаа.

Хуулийн төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэх эсэх санал, дүгнэлтийг Төсвийн болон Эдийн засгийн байнгын хорооны хамтарсан хуралдааны нэрийн өмнөөс Г.Уянгахишиг танилцуулж, дэмжсэн гэдгийг дурдав. Үүний дараа санал хураалтаар 50 гишүүн дэмжиж, 56.8 хувийн саналаар төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг зөвшөөрч, анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр шилжүүллээ. Мөн Г.Тэмүүлэн нарын 13 гишүүний 2026.06.10-нд өргөн мэдүүлсэн өөр нэг төслийг хэлэлцэхэд 60.9 хувь дэмжсэн тул Төсвийн байнгын хороонд шилжүүлсэн байна. Энэ үеэр УИХ дахь Ардчилсан намын бүлгийн авсан гурван хоногийн завсарлага дууссаныг хуралдаан даргалагч мэдэгдэв.

Төсвийн асуудлаарх танилцуулгад Монгол Улсын Ерөнхий сайд Н.Учрал 2026.08.30-нд өргөн мэдүүлсэн төслийг танилцуулахдаа “айл өрх бүрд бодит үр дүн өгөхөд анхаарна” гэсэн байр суурийг илэрхийлжээ. Ирэх онд хүн бүр цалингийнхаа 792 мянган төгрөгт татвар төлөхгүй байхаар тусгасныг тэрээр дурдсан байна. Мөн боловсролын салбарт 1.4 их наяд төгрөг, эрүүл мэндийн салбарт 414.7 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийхээр төлөвлөснөө танилцууллаа. Жижиг, дунд, бичил бизнесийн нэг хувийн татвар төлөх босгыг өсгөж, 180 мянга орчим компанийн ачааллыг 246 тэрбум төгрөгөөр хөнгөрүүлнэ гэж мэдээлэв.

Орон сууцны санхүүжилтийг 1.8 их наяд төгрөгөөр нэмэгдүүлж, 16 мянга өрхийг орон сууцанд хамруулах зорилтыг мөн онцолсон байна. Харин Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөлийн дарга Ж.Дэлгэрсайхан эдгээр төслүүд нь төлөвлөлт, эрх зүйн орчинд хүчтэй нөлөөлнө гэж анхааруулжээ. Баасан гарагийн хуралдаан УИХ-ын асуулгын цагаар үргэлжилж, завсарлагагүй хуралдаж байгааг Улсын Их Хурлын Нээлттэй парламентын газар мэдээлэв.