Улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэх өдөр тохиож байна

Өнөөдөр улс төрийн хилс хэрэгт хэлмэгдэгсдийн дурсгалыг хүндэтгэх өдөр тохиож, түүхэн сургамжийг санууллаа. Улсын Их Хурлын 1996 оны 33 дугаар тогтоолоор жил бүрийн есдүгээр сарын 10-ныг орон даяар тэмдэглэж ирсэн бөгөөд энэ өдөр хэлмэгдүүлэлтийн уршиг, хүний эрхийн эмзэг асуудлыг дахин сөхөх боломж болж байна. Түүхийн хуудаснаа үлдсэн бодит тоон баримтууд олон нийтийн анхааралд дахин орж, дурсгалын арга хэмжээнүүд өрнөв.

Цагаатгах ажлыг удирдан зохион байгуулах улсын комиссын ажлын албаны мэдээлснээр өнөөдрийн байдлаар 31,695 хүн хэлмэгдсэн гэсэн тоо баримт байна. Энэ нь зөвхөн нэг үеийн улс төрийн нөхцөл байдал хэрхэн олон мянган хүний хувь заяаг өөрчилснийг илтгэх тоон зураглал юм. Мөн хэлмэгдүүлэлтийг зөвхөн нэг салбар, нэг хүрээний асуудал мэтээр харах боломжгүйг уг тоо өөрөө сануулж байна.

Нийт хэлмэгдсэн хүмүүсийн 18,775 буюу 59.23 хувь нь лам хувраг байсан гэж мэдээлжээ. Түүнчлэн 13,827 нь цаазаар, 4,039 нь хорих ялаар шийтгүүлсэн нь тухайн үеийн шийтгэлийн хэмжээ, хэлбэр ямар ширүүн байсныг харуулна. Хүмүүсийн амьдрал, гэр бүл, нийгмийн бүтэц бүхэлдээ дагуулж өөрчлөгдсөн эдгээр тоо нь түүхийн хуурай статистик биш, бодит амьдралын шарх хэвээр үлдсэн сэдэв гэдгийг тодотгож байна.

Үүн дээр нэмээд баривчлагдаад суллагдсан, шоронд нас барсан, шийтгэсэн тогтоолгүй, ор сураггүй алга болсон зэрэг 909 тохиолдол бүртгэгдсэн байна. “Шийтгэсэн тогтоолгүй” гэх тодорхойлолт нь л гэхэд тухайн үед хуулийн баталгаагүйгээр хүний эрх, эрх чөлөө хэрхэн зөрчигдөж байсныг илэрхийлэхээр. Ор сураггүй алга болсон тохиолдлууд нь өнөөдөр ч олон гэр бүлийн хувьд тодорхойгүй, нөхөж баршгүй гарз хохирлын хэлбэрээр яригдсаар ирсэн асуудал юм.

Энэ өдрийг тохиолдуулан Ерөнхий сайд Н.Учрал, Улсын Их Хурлын гишүүд С.Одонтуяа, Ж.Золжаргал, Л.Цогтбаатар, А.Ариунзаяа нар Цагаатгах ажлыг удирдан зохион байгуулах улсын комиссын хамт Хэлмэгдэгсдийн хөшөөнд цэцэг өргөж, хүндэтгэл үзүүлсэн байна. Дурсгалыг хүндэтгэх энэ үйлдэл нь зөвхөн өнгөрснийг санах ёслол бус, ирээдүйд ижил эмгэнэлт алдаа давтагдах ёсгүй гэсэн байр суурийг олон нийтэд дахин тодорхой болгох нэг дохио болж байна. Улс төрийн хилс хэрэг, хэлмэгдүүлэлтийн талаарх ярилцлага зөвхөн нэг өдөрт төвлөрөөд өнгөрөх бус, түүхийн сургамжийг бодит бодлого, институцийн хариуцлагатай ажиллагаанд шингээх шаардлага байгааг энэ өдөр давхар санууллаа.

Комиссын мэдээлэлд дурдагдсан баримтууд хэлмэгдүүлэлтийн хүрээ, хэлбэр, үр дагаврыг илүү тод томруун харах боломж олгож байна. Саж лам Жамьянданзан, Тайж Эрэгдэндагва, Дилов хутагт Жамсранжав, Манзушир хутагт Цэрэндорж, Егүзэр хутагт Галсандаш, Ёнзон хамба Лувсанхаймчиг, Дамдин зэрэг нэрс энэ сэдвийн хүрээнд дурсагдаж буй нь түүхийн дурсамж бодит хүмүүсийн хувь тавилантай салшгүй холбоотойг эргэн сануулна. Өнөөдрийн дурсгалын өдөр улс төрийн хүчирхийлэл, хилс хэрэг, хариуцлага, цагаатгалын асуудлыг нийгмийн ой санамжид тогтоон барих, цаашдын хэлэлцүүлгийн суурийг бататгах нэг өдөрөөр үлдлээ.