Зохицуулалтыг сулруулахгүйгээр олон нийтийн итгэлийг нэмбэл уурхайн төслүүдийг хурдлуулж чадна гэж тайланд дурджээ

Шинэ тайланд уурхайн төслүүдийг хурдлуулахын тулд зохицуулалтыг сулруулах шаардлагагүй, харин олон нийтийн итгэлийг бодитоор нэмэгдүүлэх арга барил илүү үр дүнтэй гэж дүгнэжээ. Trust, Accountability and Inclusion Collaborative (TAI) төслийн саатал, зардал өсөх эрсдэлийг бууруулах гарцыг “илүү цөөн дүрэм” бус “илүү утга учиртай оролцоо, хариуцлага” гэж үзсэн байна. Олон нийт шударга хүртээмж хүсэхийн зэрэгцээ шийдвэр гаргалтад бодитой оролцож, хяналт-шинжилгээнд итгэх, байгаль орчны нөлөөг шийдвэрлэж буй баталгааг чухалчилдгийг тайланд онцолжээ.

Энэ хүрээнд тайланд санал болгосон гол механизм нь төслүүд бүр дээр Adaptive Governance Partnership (AGP) байгуулах явдал байв. AGP нь зохицуулагчид, уул уурхайн компаниуд, орон нутгийн төлөөллийг хамруулж, төслийн бүх мөчлөгийн турш шийдвэр гаргалтад оролцуулна гэж TAI тодорхойлжээ. Мөн ийм хэлбэрийн туршилтыг Австрали эсвэл Канад улсад хийж үзэхийг санал болгосон байна. Тайлангийн логик нь энгийн: эрсдэлийг эрт таньж, орон нутагт жинхэнэ оролцоо өгч, уурхайн бүх хугацаанд амлалтаа биелүүлэх итгэлийг бүрдүүлсэн төсөл л хамгийн түргэн явна.

Тайлан “хамгийн хурдан төсөл” гэдгийг “хамгийн цөөн дүрэмтэй төсөл” гэж ойлгох нь ташаа гэдгийг тодотгожээ. Харин зөвшөөрөл, нөлөөллийн асуудлыг төслийн эхэнд бодитоор хэлэлцэж, хяналт-шинжилгээ нь итгэл төрүүлэхүйц байх нөхцөлийг хангах нь маргааныг бууруулж, улмаар хуваарь алдах, зардал өсөхөөс сэргийлнэ гэж үзсэн байна. TAI-ийн тайлбарласнаар олон нийт зөвхөн мэдээлэл сонсохоос гадна шийдвэрт нөлөөлөхүйц оролцоо, хэрэгжилтэд хариуцлага тооцох боломжийг эрэлхийлдэг.

Тайлан “чухал ашигт малтмал” гэх ангиллын тодорхойлолт бүдэг байх нь бодлого, хөрөнгө оруулалтыг буруу зорилгод хөтөлж, эрсдэлийг өсгөнө гэж анхааруулжээ. Тодруулбал, эрчим хүчний шилжилт нэрийн дор далд геополитикийн зорилгыг дэмжих эрсдэл үүсч болзошгүй гэж тэмдэглэсэн байна. Мөн ойролцоогоор 60% нь эрчим хүчний шилжилтийн шууд хэрэглээгүй байж болохыг дурдан, эрчим хүчний шилжилт ба үндэсний аюулгүй байдлын хэрэглээг ялгах шаардлагатайг онцлов. Энэ салгалтыг хийж байж шаардлагатай бодлого, зохицуулалт, санхүүжилтийн чиглэл алдахгүй гэсэн байр суурь тайланд багтжээ.

Нийлүүлэлтийн өсөлтийн ихэнхийг богино хугацаанд шинэ уурхай бус, одоо байгаа ордын өргөтгөлүүд бүрдүүлэх төлөвтэй гэж тайланд үзсэн нь төслийн мөчлөгийн эхний шатанд итгэлцлийн суурь тавихын ач холбогдлыг улам тодруулж байна. Мөн санхүүжилт дутмаг junior уул уурхайн компаниуд эхний шатанд нийгэм, байгаль орчны асуудлыг бүрэн тооцох боломжгүйгээс, дараа нь том компани орж ирэхэд эсэргүүцэл нэмэгддэг гэж тайлбарлажээ. Иймд хайгуулын санхүүжилтийг байгаль орчин, нийгмийн санаачилгатай уялдуулах шинэ загвар хэрэгтэй гэж тайлан санал дэвшүүлсэн байна.

Эцэст нь тайлан дэлхийн цэвэр эрчим хүчний хэрэгцээг хангахын тулд зөвхөн ашигт малтмалын нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэхээс илүү өөрчлөлт шаардлагатай гэж дүгнэжээ. Гол мессеж нь уурхайн төслүүдийг “түргэсгэх” бодлого нь зохицуулалтыг нимгэлэхээс илүүтэй, итгэлцэл, хариуцлага, оролцоог төслийн суурь зохион байгуулалт болгох эсэх дээр тогтоно. TAI-ийн тайланд дурдсанаар ийм нөхцөл бүрдэж чадвал маргаан, саатал, өртгийн дарамт бодитоор буурах боломжтой юм. Тайланг Сефтон Дарби, Майкл Жарвис нарын нэрсээр дурдсан байна.