АНУ Ираны эсрэг шинэ хоригийн багц зарлаж, Ормузын хоолойн эрсдэл дахин хурцдав

АНУ Ираны эсрэг шинэ хоригийн багцыг даваа гарагт зарлахаар болж, Персийн булангаар дамжих тээвэр, эрчим хүчний зах зээлийн эрсдэл дахин хурцдаж байна. АНУ-ын Сангийн сайд Скотт Бессент шинэ арга хэмжээг танилцуулна гэж мэдэгдсэн бөгөөд үүнийг “өмнө нь байгаагүй хамгийн том санхүүгийн довтолгоо” гэж тодорхойлов. Тэр мөн “үүр цайхад эдийн засгийн D-Day эхэлнэ” хэмээн хэлж, Ирантай гүйлгээ хийдэг талуудыг чиглэсэн хатуу дохио өгсөн. Азийн арилжаанд газрын тосны үнэ буурч, WTI 1.3%-иар доошилж 85.93 ам.долларт, Brent мөн 1.3%-иар буурч 93.22 ам.доллар орчимд хэлбэлзэв.

Энэ мэдэгдэл Ормузын хоолойд дүрмийн маргаан ширүүсэх эрсдэлтэй давхцаж байна. Тегеран Ормузын хоолойд нэвтрэх дүрэм зөрчсөн хөлгийг торгох, саатуулах, хураах хүртэл арга хэмжээ авч магадгүйг анхааруулсан нь хөрөнгө оруулагчдын анхаарлыг татав. Бүс нутагт далайн тээвэр бол зөвхөн логистикийн асуудал биш, эрчим хүчний үнийн хүлээлтийн нэг гол зангилаа хэвээр. Ийм орчинд хоригийн шинэ багц нь зах зээлд геополитикийн эрсдэлийн нэмэлт “үнэ” суулгах магадлалтай.

Ираны дотоод улс төрийн түвшинд ч өнгө аяс ширүүсэв. Ираны Дээд үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн шинэ нарийн бичгийн дарга Мохсен Резаи АНУ-ын шахалтад нэгдсэн хөршүүдийн ашиг сонирхлыг онилно гэж мэдэгдсэнийг Ираны төрийн радио, телевиз дамжуулсан байна. Харин Ираны Гадаад хэргийн сайд Аббас Арагчи АНУ-ын шинэ хоригийн сүрдүүлгийг “цөхрөл” гэж няцааж, арга хэмжээний улс төрийн суурь үндэслэлд нь сорилт тавив. Энэ зөрчилтэй мэдэгдлүүд нэг талаар буулт хийх орон зай давчуу байгааг, нөгөө талаар бүс нутгийн түншүүдийн тооцооллыг илүү төвөгтэй болгож байна.

Далайн аюулгүй байдлын мэдээлэл ч зах зээлийн мэдрэлийг тайвшруулах хэмжээнд хүрсэнгүй. Их Британийн Далайн худалдааны ажиллагааны алба ням гараг хүртэлх 48 цагт батлагдсан халдлага бүртгэгдээгүй ч хөвөгч, тэмдэглэгдээгүй минагийн эрсдэл үргэлжилж байгааг сануулсан. Бодит халдлага батлагдаагүй гэдэг нь богино хугацаанд сайн мэдээ боловч “эрсдэл хэвээр” гэсэн өгүүлбэр даатгал, чиглэл өөрчлөх, хяналтын нэмэлт зардал зэрэгт хурдан хөрвөдөг. Тиймээс Ормузын хоолойд дүрмийн маргаан хурцадвал тээвэрлэлтийн хугацаа, өртөг хоёулаа зэрэг дарамтанд орно.

Вашингтоны байр суурь хамгийн хатуу өнгөөр сонсогдож байна. Бессент “Ирантай гүйлгээ хийдэг аливаа улс тусгаарлалтад нь хамт орно гэдгээ тооцоол” гэж анхааруулснаар гуравдагч талын эрсдэлийг ил тод тавилаа. Энэ нь зөвхөн Ирантай шууд харилцдаг байгууллагууд төдийгүй нийлүүлэлтийн сүлжээ, төлбөр тооцооны сувагт оролцдог өргөн хүрээг хамарч ойлгогдоно. Зах зээл үүнийг хэрэгжилтийн цар хүрээ, хяналтын хатуу байдлаар нь үнэлж, эрчим хүчний үнийн савлагаанд тусгах хандлагатай.

Ойрын өдрүүдэд анхаарах гол цэг нь даваа гарагт зарлагдах шинэ арга хэмжээний нарийвчилсан хүрээ, мөн Ормузын хоолойн дүрмийн маргаан бодит хэрэгжилт рүү шилжих эсэх байна. Газрын тосны үнэ өнөөдөр буурсан ч геополитикийн эрсдэл нэг чигийн хөдөлгөөнөөр хэмжигдэхгүйг сүүлийн долоо хоногууд харуулсаар. Эцсийн дүндээ тээвэр, даатгал, төлбөр тооцооны зардлын аль нь ч нэмэгдвэл эрчим хүчний зах зээлд тогтворгүй байдал удаан үргэлжлэх суурь нь бүрдэнэ.