Баяр тэмдэглэх хэв маяг өрхүүдэд санхүүгийн дарамт үүсгэж, сэтгэцийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэйг анхааруулав

Сэтгэцийн эрүүл мэнд-2026 олон улсын эрдэм шинжилгээний хурлын үеэр баяр тэмдэглэх дадал нь Монгол өрхүүдийн өдөр тутмын амьдралд санхүү, эдийн засгийн дарамт нэмэгдүүлж буй талаар хөндлөө. Монгол Улсын Анагаах Ухааны Их Сургууль (АШУҮИС)-ийн Анагаах ухааны сургуулийн Сэтгэцийн эрүүл мэндийн тэнхимийн ахлах багш, Анагаах ухааны доктор, дэд профессор Д.Оюунсүрэн энэ асуудлыг сэтгэцийн эрүүл мэндийн өнцгөөс тайлбарласан байна. Түүний хэлснээр баяр тэмдэглэх нь богино хугацаанд сэтгэл зүйд эерэг нөлөө үзүүлж болох ч олон тохиолдолд эсрэг үр дагаврыг дагуулдаг. Ялангуяа өрхийн төсөвт үүсэх шахалт нь дараагийн шийдвэрүүдийг улам хүндрүүлдэг гэж үзжээ.

Д.Оюунсүрэн “Монголын олон баяр биднийг нийгмийн стрессээс ангижруулахаас илүүтэй санхүү эдийн засгийн маш хүнд дарамтад оруулдаг” гэж хэлсэн. Түүний тайлбарласнаар баяр ёслолын зардал хуримтлагдсаар өрхүүд өмнөх тэмдэглэлт өдрөөс үүссэн дарамтаасаа бүрэн гарч амжаагүй байдаг. Гэтэл “Өмнөх баярын санхүүгийн дарамтаасаа гарч амжаагүй байтал дараагийн сард дахиад нэг баяр тохионо” гэсэн давтамж ажиглагдаж буйг онцлов. Ингэснээр орлогоос давсан зарлага үүсэх хандлага улам тогтмолжиж болзошгүй гэж анхаарууллаа.

Орлогоос давсан тэмдэглэлт арга хэлбэр нь “байнгын хасах баланстай” эдийн засгийн нөхцөлийг гүнзгийрүүлж, гэр бүл болон хувь хүнд шууд дарамт болдог гэж тэр үзэв. Дэлгэрэнгүйгээр, нэг удаагийн зардал мэт харагдах шийдвэрүүд сар дамжин үргэлжлэх санхүүгийн шахалтад шилждэгийг тэр тайлбарласан байна. Улмаар энэ нь сэтгэл зүйн тогтворгүй байдал, бухимдал зэрэг эрсдэлийг өдөөх хөрс болж хувирах магадлалтай гэжээ. Ийм цикл тогтвортой үргэлжилбэл өрхийн амьдралын чанарт нөлөөлөх хүрээ тэлнэ гэх байр суурийг илэрхийлсэн байна.

Тэр мөн баяр тэмдэглэх соёлын “хоёр талт нөлөө”-г ярьж, зөвхөн мөнгөний асуудлаар хязгаарлагдахгүйг санууллаа. Гэр бүлийн хүрээнд даруухан тэмдэглэх боломжтой өдрүүд хүртэл олон нийт хамарсан, эрүүл бус зан үйлтэй хавсарч буй нь илүү ноцтой үр дагавар дагуулна гэж Д.Оюунсүрэн хэлсэн. Тухайлбал архидалт дагуулсан өргөн хүрээний тэмдэглэлт өдрүүд үргэлжилбэл нийгмийн сэтгэл зүйн эрсдэл өснө гэдгийг онцлов. Түүний тайлбарласнаар баярын хэлбэр нь “стресс тайлах” зорилгоосоо хазайхад сэтгэцийн эрүүл мэндийн эрсдэл эрчимждэг байна.

Жишээ болгон Д.Оюунсүрэн хүүхдийнхээ сэвлэг үргээх зэрэг ёслолд хүртэл томчууд архиддаг нь хэвшил болсоор байгааг дурдсан. Анхандаа гэр бүлийн доторх, өхөөрдөм зан үйлээр төсөөлөгдөх ёслолууд ийнхүү архидалттай холбогдох нь хүүхэд, гэр бүл, цаашлаад нийгмийн түвшинд сөрөг дохио өгнө гэж тэр үзжээ. Ийм анзааралгүй дадлууд нийгмийн болон хувь хүний сэтгэл зүйд сөрөг нөлөө авчрах эрсдэлтэйг тэр анхааруулсан байна. Баярыг утга учиртай тэмдэглэх нэрийн дор эрүүл бус хэлбэр тогтож, санхүүгийн дарамттай хавсрах нь асуудлыг улам олон давхар болгож буйг хурлын үеэр хөндлөө.