Босничуудын сонгууль Европын Холбоонд элсэх замнал, АНУ ба Оросын нөлөөний тэнцвэрт нөлөөлж мэднэ

Босни-Херцеговинад ням гарагт сонгууль болж, Европын Холбоонд нэгдэх оролдлого болон АНУ, Оросын нөлөөний тэнцвэрийн асуудлыг дахин хурцатгалаа. Сонгогчид гурван гишүүнтэй төрийн тэргүүн, улсын парламент болон хоёр холбооны нэгжийн хурлуудыг сонгож байна. Урьдчилсан дүн энэ орой гарахгүй бол улс төрийн гацаа сунжирч, реформын ахиц дахин удаашрах эрсдэлтэй гэж ажиглагчид үзэж байна. Дейтоны энхийн гэрээгээр тогтсон төвөгтэй тогтолцоо нь аль нэг тал тодорхой олонх болохыг бэрхшээлтэй болгодог.

Энэ сонгууль Босни-Херцеговинагийн Европын Холбоотой харилцах цаг хугацааны маргаантай давхцаж байна. Тус улс 2022 оны арванхоёрдугаар сард Европын Холбооноос нэр дэвшигчийн статустай болж, 2024 онд хэлэлцээ эхлүүлэх ногоон гэрэл авсан ч бодит хэлэлцээ эхлээгүй байна. Ийм нөхцөлд сонгуулийн дараах эвсэл, эрх мэдлийн хуваарилалт тодорхойгүй удах тусам хэрэгжүүлэх ёстой реформууд дахиад гацах магадлал өснө. Брюссель дэмжлэг, шаардлагыг зэрэгцүүлж ирсэн ч бодит ахиц гаргахын тулд дотоод зөвшилцөл гол хэвээр.

1995 оны АНУ-ын зуучлалтай Дейтоны энхийн гэрээний дагуу Босни-Херцеговина нь Сербүүд давамгайлсан Република Српска болон Босняк-Хорватын Холбоо гэсэн хоёр нэгжтэй болж, төв засаглалаар холбогддог. Энэ бүтэц нь институц хоорондын хориглол, удаан хэлэлцүүлгийг “ердийн” болгосон гэж шүүмжлэгддэг. Сонгуулийн үр дүн нэгжүүдийн хоорондын хүчний харьцааг өөрчилбөл төрийн түвшний шийдвэр гаргалт бүр ч хүндрэх эрсдэл бий. Тиймээс санал хураалтын явц улс төрийн тогтвортой байдал төдийгүй гадаад бодлогын чиг баримжаанд ч шууд нөлөөлнө.

Урьдчилсан зургийг санал асуулгын тоо баримтууд өгч байна. Poliwave-ийн мэдээллээр босняк SDA улс даяар 21.4 хувиар, Social Democratic Party 16.7 хувиар удаалж байна. Харин Република Српска-д салан тусгаарлах байр суурьтай Милорад Додикийн удирддаг Alliance of Independent Social Democrats (SNSD) 34.2 хувиар тэргүүлж байна. Энэ нь нэгжийн түвшинд илүү хурц байр суурь давамгайлах боломж байгааг харуулж, төв засаглалын хүрээнд тохиролцоо хийх орон зайг хумиж мэднэ.

Гадаад нөлөөний өрсөлдөөн сонгуулийн сэдвээс тасрахгүй байгаа нь энерги, аюулгүй байдал, институцийн зохицуулалтын маргаанаас харагдана. АНУ 1.5 тэрбум ам.долларын шингэрүүлсэн хийн хоолойн төслийг урагшлуулах сонирхолтой гэж мэдээлэгдсэн бөгөөд Европын Холбоо компанийн сонголтод өрсөлдөөний ил тод байдал дутсан гэж анхааруулсан. Үүний зэрэгцээ Дейтоны хэлэлцээрийн заалтаар хуулийг хэрэгжүүлэх олон улсын Дээд төлөөлөгчийн үүргийн талаар Вашингтон ба Брюссель байр суурийн зөрүүтэй хэвээр байна. Энэ зөрүү нь хэн ямар нөхцөлтэйгөөр оролцох, ямар хэмжээний “хатуу” хэрэгжилт шаардах вэ гэдэг дээр илэрч, дотоод улс төрийн шугамуудтай огтолцдог.

Одоо хамгийн ойрын тодорхойгүй зүйл нь үр дүнгийн хүлээлт, түүнтэй хамт ирэх эвслийн хэлэлцээний хурд байна. Сонгуулийн дүн тодорхойгүй удах тусам Босни-Херцеговина Европын Холбооны замналынхаа дараагийн алхмыг тодорхойлох боломж хойшлох эрсдэлтэй, мөн гадаад түншүүдийн байр суурийн зөрүү дотоод маргааныг тэжээж мэднэ. Сонгогчдын шийдвэр институцийн түвшинд хэр хурдан бодлого болж хувирах нь энэ удаагийн сонгуулийн бодит шалгуур болох төлөвтэй. Урьдчилсан дүнг хүлээх энэ мөчид улс төрийн гацаа дахин давтагдах уу, эсвэл реформын тухай яриа урагшлах уу гэдэг нь гол асуулт хэвээр үлдлээ.