Цагаан ордонд нэвтрэх эрхийг хассан маргаанаар хэвлэлүүдийн шаардлагыг шүүх хэлэлцэж эхэллээ

Лхагва гарагийн үдээс хойш Дональд Трампын шийдвэрээр MS NOW, CNN, Politico зэрэг гурван хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийг Цагаан ордны хэвлэлийн нэвтрэх эрхээс хассан маргаантай холбоотой цахим шүүх хурал эхэллээ. Эдгээр байгууллага Трампыг нэвтрэх эрхийг үргэлжлүүлэн хасахыг зогсоох түр захирамж гаргуулахаар хүсэлт тавьсан байна. Нэхэмжлэлдээ тэд АНУ-ын Үндсэн хуулийн Нэгдүгээр нэмэлт өөрчлөлтөөр хамгаалагдсан хэвлэлийн эрх чөлөөг зөрчсөн гэж үзжээ.

Маргаан өнгөрсөн баасан гаригт Трамп хоригийг зарласнаар хурцдав. Тэр үедээ үндэсний аюулгүй байдлын шалтгаан дурдаагүй бөгөөд өөрийнх нь талаар “fake news” бүхий “cumulative” нийтлэлүүд гаргасан хэмээн тэднийг буруутгасан байна. Хориг бямба гарагаас хэрэгжиж, сэтгүүлчид Цагаан ордонд ирэх үед Нууц алба нэвтрэх үнэмлэхийг нь хураан авсан гэж шүүх баримтад дурджээ. Үүний дараа талууд асуудлыг шүүхэд хүргэж, түр арга хэмжээ авах эсэхийг хэлэлцүүлэхэд хүрсэн юм.

Шүүх хуралдааны эхэнд Вашингтон дахь АНУ-ын Холбооны дүүргийн шүүхийн шүүгч Тимоти Келли 1977 оны Колумбийн тойргийн давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэрийг сануулсан байна. Тэрхүү шийдвэрт “hard pass” зэрэг эрхэд нөлөөлөх аливаа шийдвэрт зохих журмын хамгаалалт үйлчлэх боломжтойг тэмдэглэсэн гэж шүүх хуралдаанд дурджээ. Келли мөн “Миний бодлоор энд, урьдчилсан журмын процесс... хэрэгжээгүй гэж хэлэх нь шударга” хэмээн хэлсэн байна. Энэ нь гол маргаан зөвхөн хэвлэлийн эрх чөлөөний хүрээнд бус, “процесс” буюу урьдчилсан мэдээлэл, тайлбарлах боломж олгосон эсэх дээр төвлөрч байгааг илтгэв.

Хэвлэлүүдийн өмгөөлөгч Теодор Бутрос хориг тавихаар хэлэлцэж байгааг урьдчилан анхааруулаагүй гэж мэдэгдсэн. Тэрээр “Энд зохих журмын процессын шинж ч харагдаагүй” гэж хэлээд, “Энэ бүх зүйл гэнэт, ямар ч анхааруулгагүй болсон” хэмээн онцолсон байна. Мөн тэр үүнийг “viewpoint discrimination” буюу үзэл байр суурийн ялгаварлал гэж тодорхойлжээ. Нөгөө талд, АНУ-ын Хууль зүйн яам мягмар гаргийн орой гаргасан бичигтээ уг хоригийг үндэсний аюулгүй байдлын асуудлаар зөвтгөж, ерөнхийлөгч хууль ёсоор ийм эрхтэй гэсэн байр суурь илэрхийлсэн байна.

АНУ-ын Хууль зүйн яам шүүхэд хүргүүлсэн материаладаа гурван тусдаа захидлыг хавсарган “эхний” хоригийн үндэслэлийг тайлбарлаж, байнгын хориг тавихаас өмнө баасан хүртэл хариу өгөх хугацаа олгосон гэж шүүх баримтад тусжээ. Өөрөөр хэлбэл, Цагаан ордон талуудыг сонсох зохицуулалт хийсэн гэж үзэж буй бол нэхэмжлэгчид бодит утгаараа урьдчилсан сонсгол, мэдэгдэл огт байгаагүй гэж маргаж байна. Шүүгч Келли хүссэн үедээ шийдвэр гаргаж магадгүй гэж баримтад дурдсан нь түр захирамжийн хувь заяа ойрын хугацаанд тодорхой болохыг示нэ.

Келли 2018 онд Цагаан ордонд тухайн үеийн CNN-ийн сурвалжлагч Жим Акостагийн нэвтрэх эрхийг буцаан сэргээхийг шаардсан шийдвэр гаргаж байсан нь энэ удаагийн маргаанд нэмэлт анхаарал татаж байна. Шүүхийн шийдвэр гарах нь зөвхөн гурван хэвлэлийн нэвтрэх эрхийн асуудлаар хязгаарлагдахгүй, Цагаан ордны хэвлэлийн нэвтрэлтийн журам цаашид ямар шалгуураар, ямар процессоор хэрэгжих вэ гэдэг дээр жишиг тогтоох эрсдэл, эсвэл боломж дагуулна. Талуудын байр суурь эрс зөрүүтэй хэвээр байгаа энэ үед шүүхийн дараагийн алхамыг хэвлэлүүд ч, Цагаан ордон ч анхааралтай ажиглаж байна.