“Чингис хаан” олон улсын нисэх буудлыг Японы санхүүжилтээр өргөтгөхөөр хэлэлцэж байна

Япон Улсын Гадаад хэргийн сайд Тошимицү Мотеги есдүгээр сарын 3-4-нд Монгол Улсад айлчилж, хоёр улсын эдийн засгийн хамтын ажиллагааны томоохон төслүүдийн нэг болох “Чингис хаан” олон улсын нисэх буудлын өргөтгөл болон эрчим хүч, дэд бүтцийн шинэ төслүүдийн талаар Монголын удирдлагуудтай хэлэлцэж байна.

Айлчлалын хүрээнд Т.Мотеги Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид бараалхаж, Улсын Их Хурлын дарга болон Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгтэй уулзахаар төлөвлөжээ. Японы Гадаад хэргийн яам айлчлалын өмнө эрчим хүч, дэд бүтэц, шинжлэх ухаан, технологийн салбарт Японы давуу талд тулгуурласан хоёр талын хамтын ажиллагааг өргөжүүлэхээр санал солилцоно гэж мэдээлсэн.

Нисэх буудлын өргөтгөлийг яаравчлуулах гол шалтгаан нь Монголын агаарын тээврийн эрэлт анхны төсөөллөөс хурдан нэмэгдсэнтэй холбоотой.

“Чингис хаан” олон улсын нисэх буудлыг жилд 1.6 сая орчим зорчигч хүлээн авах хүчин чадалтайгаар төлөвлөсөн ч 2025 онд зорчигчдын тоо 2.4 саяд хүрчээ. Зам, тээврийн яамны мэдээлснээр 2024 онд өдөрт 50-60 орчим нислэг үйлдэж байсан бол 2025 онд 80 орчим болж нэмэгдсэн байна.

Эрэлт анхны тооцооллоос хэдийнэ давсан. Японы талын 2007 оны судалгаагаар шинэ нисэх буудал ашиглалтад орсноос хойш тав дахь жилдээ 1.65 сая зорчигчид үйлчилнэ гэж тооцож байсан ч 2023 онд буюу үйл ажиллагааны хоёр дахь бүтэн жилдээ зорчигчдын тоо 1.75 саяд хүрсэн байна. JICA-гийн тооцоогоор цаашид зорчигчийн урсгал нэмэгдэж, 2039 онд 5.12 саяд хүрэх боломжтой.

Зөвхөн зорчигч тээвэр бус агаарын карго ч нэмэгдэж байна. JICA-гийн мэдээллээр Ойрх Дорнод руу халал мах экспортлох чартер нислэг нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор 2024 оны есдүгээр сарын байдлаар нисэх буудлын ачаа тээврийн хэмжээ өмнөх оны мөн үеэс 2.8 дахин өсчээ.

JICA-гийн төслийн анхны төлөвлөгөөнд одоогийн 3,600 метр урт хөөрч, буух зурвасыг 4,400 метр болгон сунгах, такси зам болон агаарын хөлгийн зогсоолыг өргөтгөх, терминал, авто зогсоол болон холбогдох байгууламжуудыг нэмэхээр тусгасан.

Монголын Зам, тээврийн яамны 2026 оны мэдээлэлд нисэх буудлын талбайг 86 мянган ам метрээр өргөтгөхөөр төлөвлөснийг дурджээ. УИХ-ын хэлэлцүүлгийн үеэр Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр одоогийн найман гарц дээр 11 шинэ гарц нэмж, нийт 19 гарцтай болгохоор төлөвлөж буйг мэдээлсэн байна.

JICA-гийн төслийн зорилтот үзүүлэлтээр өргөтгөлийн дараа жилийн зорчигч хүлээн авах хүчин чадлыг 1.75 саяас 4.35 сая, агаарын хөлгийн жилийн хөөрөлт, буултыг 14,901-ээс 31,719 удаа, ачаа тээврийн хүчин чадлыг 8,575 тонноос 17,706 тонн болгон нэмэгдүүлэхээр тооцжээ. Эдгээр үзүүлэлт нь төслийн бэлтгэл судалгааны явцад өөрчлөгдөх боломжтой.

Одоогийн “Чингис хаан” олон улсын нисэх буудал өөрөө Монгол, Японы эдийн засгийн хамтын ажиллагааны хамгийн том дэд бүтцийн төслүүдийн нэг юм.

Нисэх буудлыг байгуулахад нийт 75.7 тэрбум иен зарцуулсны 65.7 тэрбум иенийг Японы Засгийн газрын хөгжлийн албан ёсны тусламжийн хүрээний хөнгөлөлттэй зээлээр санхүүжүүлсэн. Зээлийг 2008 болон 2015 онд хоёр үе шаттайгаар баталж, нисэх буудал 2021 оны долоодугаар сард үйл ажиллагаагаа эхлүүлжээ.

Шинэ өргөтгөлийг мөн Японы иенийн хөнгөлөлттэй зээлээр санхүүжүүлэхээр хоёр улс ажиллаж байна. Зам, тээврийн яамны мэдээлснээр 2026 оны зургаадугаар сарын байдлаар хоёр Засгийн газар төслийн ноот бичгийг УИХ-д оруулах, Монгол Улсын Засгийн газар болон Японы олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллага “JICA” хооронд зээлийн хэлэлцээр байгуулах бэлтгэлийг хангаж байжээ.

Харин шинэ өргөтгөлийн зээлийн эцсийн хэмжээ, хүү, эргэн төлөлтийн хугацаа одоогоор олон нийтэд албан ёсоор зарлагдаагүй байна. Японы Гадаад хэргийн яам 2025 онд төслийн нийт өртгийг JICA-гийн бэлтгэл судалгаагаар нарийвчлан тогтооно гэж мэдээлж байсан бөгөөд уг судалгааны эцсийн тайлан 2026 оны дөрөвдүгээр сард гарчээ.

Нисэх буудлын өргөтгөл Т.Мотегигийн энэ удаагийн айлчлалаар анх яригдаж буй асуудал биш юм.

Монголын тал 2024 оны есдүгээр сард болсон хоёр улсын дээд түвшний уулзалтаар Японоос нисэх буудлын өргөтгөлд дэмжлэг хүссэн. Улмаар 2026 оны хоёрдугаар сард Зам, тээврийн сайд Б.Дэлгэрсайхан Японд ажиллаж, нисэх буудлын дэд бүтэц, менежмент, аюулгүй ажиллагаа, хүний нөөц болон карго терминалын асуудлаар хэлэлцээ хийжээ.

Зургадугаар сард Т.Мотеги Токиод Гадаад харилцааны сайд Б.Батцэцэгтэй уулзахдаа Монголын эдийн засгийн бие даасан байдал, тогтвортой байдлыг нэмэгдүүлэх хамтын ажиллагааг үргэлжлүүлэхээ илэрхийлж, “Чингис хаан” олон улсын нисэх буудлын өргөтгөлд Япон хамтран ажиллах хүсэлтэй байгааг албан ёсоор мэдэгдсэн юм.

Нисэх буудлын өргөтгөлөөс гадна Т.Мотегигийн айлчлалаар Монголын эрчим хүчний салбарын хүний нөөцийг бэлтгэх, эрчим хүчний бие даасан байдлыг нэмэгдүүлэх шинэ төслүүдийн талаар хэлэлцэж байна. Япон Улс 2026 оны нэгдүгээр сард Монголын цахилгаан дамжуулах системийн найдвартай ажиллагааг нэмэгдүүлэх тоног төхөөрөмжид зориулж 500 сая иений буцалтгүй тусламж баталсан бөгөөд хоёр улс дэд бүтэц, эрчим хүчний хамтын ажиллагааг илүү өргөн хүрээнд хөгжүүлэхээр ажиллаж байгаа юм.

Үүний зэрэгцээ хоёр улсын төр, хувийн хэвшлийн хамтарсан уулзалтыг арваннэгдүгээр сард зохион байгуулж, худалдаа, хөрөнгө оруулалт болон бизнесийн шинэ төслүүдийг хэлэлцэхээр төлөвлөжээ.

Монгол Улс, Япон Улс 1972 оны хоёрдугаар сарын 24-нд дипломат харилцаа тогтоосон бөгөөд 2022 онд харилцаагаа “Энх тайван, хөгжил цэцэглэлтийн төлөөх Тусгай стратегийн түншлэл”-ийн түвшинд хөгжүүлэхээр тохиролцсон. 2027 онд хоёр улсын дипломат харилцаа тогтоосны 55 жилийн ой тохионо.