Элэг өөхлөлт хотжилт, таргалалтаас шалтгаалан Монголд элэгний эрсдэлийн шинэ гол хүчин зүйл болж байна

Хотжилт тэлж, өдөр тутмын хөдөлгөөн багасаж, боловсруулсан хүнс түгээмэл болохын хэрээр Монголд элэг өөхлөлт нэгэнт “шинэ” асуудал биш болж байна. Урьд нь элэгний өвчнийг ихэвчлэн вируст гепатит, согтууруулах ундаатай холбон ойлгодог байсан бол одоо бодисын солилцооны шалтгаантай элэг өөхлөх өвчин нэмэгдэх хандлага ажиглагдаж байна. Дэлхий дээрх нийт насанд хүрэгчдийн гуравны нэг нь элэг өөхлөлттэй байгаа нь эрсдэлийг зөвхөн нэг улс, нэг бүлгийн асуудал гэж харах боломжгүйг сануулна.

Монголчуудын бараг 40 хувь нь илүүдэл жин, таргалалттай гэж дурдагдаж байгаа нь энэ өөрчлөлтийн ар талд буй шалтгааныг илүү тодруулж байна. Жин нэмэгдэхийн хэрээр элэг өөхлөх эрсдэл дагаад өснө. Таргалалттай тохиолдолд элэг өөхлөлт 60-80 хувь болж нэмэгдэх боломжтой гэдэг нь “илүүдэл жин” гэдэг ойлголт зөвхөн зовиургүй тоо биш, эрхтний түвшинд өөрчлөлт авчирдгийг харуулдаг. Түүнчлэн тухайн бүлгийн ойролцоогоор 40 хувь нь элэг өөхлөлттэй байх магадлалтай гэж мэдээлжээ.

Элэг өөхлөлтийн нэг хүндрэл нь шинж тэмдэггүй явах нь элбэг. Тиймээс “эрт мэдэх” нь энд түлхүүр үг хэвээр байна: элэг өөхлөлтийг урьдчилан сэргийлж, эрт мэдэж эмчлүүлбэл эдгэх боломжтой гэж онцолжээ. Эхо шинжилгээнд ‘элэг цайрсан’ гэж харагдвал элэгний эсүүдийн 30 хувь нь өөхөлсөн гэж ойлгож болно гэсэн тайлбар өөхлөлтийг үнэлэх нийтлэг жишээ. Харин элэгний эсийн 5 орчим хувь өөх байхыг эрүүл хэмжээ гэж үздэг нь асуудлыг “хэвийн” түвшин, “эрсдэл” түвшин гэж ялган харах шаардлагатайг сануулна.

Өвчний зураглалын цаана зөвхөн оношилгоо бус урьдчилан сэргийлэлт, зан үйлийн өөрчлөлт илүү жинтэй болж ирж байна. Амьдралын хэв маягийг өөрчлөх нь хамгийн хүчтэй “эм” хэвээр: зөв хооллолт, биеийн идэвх, жин хянах гэж мэдээлэлд дурдсан. Биеийн жинг 5-10 хувь бууруулах нь элэг өөхлөлтийг мэдэгдэхүйц бууруулдаг гэж үзэж байгаа нь “бага зэрэг туръя” гэхэд ч бодит ашиг гарч болохыг илтгэнэ. Мөн биеийн жингийн индексийг 30-аас бага байлгах нь наад захын шаардлага, Ази хүмүүсийн хувьд биеийн жингийн индекс 23-аас бага байх нь зүйтэй гэсэн зөвлөмжийг ч давхар сануулжээ.

Цаашдын ачаалал өсөх дохио ч байна. 2020 онд 38.9 хувь байсан үзүүлэлт 2040 он гэхэд 55.7 хувь хүрнэ гэж таамаглаж байгаа нь асуудал богино хугацаанд өөрөө “буурах” чиглэлгүйг илтгэж байна. Өөрөөр хэлбэл, хотжилт, идэвхгүй амьдрал, боловсруулсан хүнсний хэрэглээ өсөх чиг хандлага үргэлжилбэл бодисын солилцооны шалтгаантай элэгний эрсдэл улам өргөжихөөр харагдаж байна.

Энэ хүрээнд олон нийт элэгний эрсдэлийг зөвхөн вируст гепатит, согтууруулах ундаагаар хязгаарлан ойлгохоо болих шаардлагатай болж байна. Улсын нэгдүгээр төв эмнэлгийн Гастроэнтерологийн төвийн Г.Анартай элэг өөхлөлтөөс урьдчилан сэргийлэх, эрт үед нь илрүүлж эмчлүүлэх, амьдралын хэв маягаа өөрчлөхийн ач холбогдлыг сануулж байна. Эрүүл хооллолт, тогтмол хөдөлгөөн, жингийн бодит хяналт гурвыг зэрэг барьж чадвал эрт үедээ эргэж хэвийн болох боломж өснө гэж мэдээлэлд тэмдэглэжээ. Денкфарм зэрэг байгууллагуудын оролцоотой хэлэлцүүлэг, мэдээлэл түгээх ажил нэмэгдэхийн хэрээр асуудлыг “чимээгүй” явуулахгүй байхад ч дэм болох хүлээлт байна.