Энэтхэг чихрийн хэрэглээ оргилдох үеэр хомсдолоос сэргийлж импорт хийхээр боллоо

Энэтхэгийн Засгийн газар хуримын улирал эхлэхээс өмнө дотоодын нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэхийн тулд нэг сая тонн түүхий чихрийг гаалийн татваргүй импортлохоор шийдвэрлэлээ. Дотоодын хэрэглээнд зориулсан энэхүү анхны томоохон импорт бараг арван жилийн дараа болж буйгаараа онцлог. Гаалийн татваргүй импортын хугацаа 2026 оны аравдугаар сарын 31-нд дуусах бөгөөд Энэтхэг дэлхийн хамгийн том чихрийн хэрэглэгч, хоёр дахь том үйлдвэрлэгч хэвээр үлдэх юм.

Ганеш Чатурти, Дюссехра, Дивали зэрэг томоохон баяр эхэлдэг наймдугаар сараас чихрийн хэрэглээ эрчимжиж, улмаар хуримын улиралтай давхцдаг. Хүнс, ундаа үйлдвэрлэгчид борлуулалтын оргил үеийн өмнө нөөцөө нэмэгдүүлдэг тул бөөний зах зээлийн эрэлтэд нэмэлт дарамт үүсч байна.

Энэтхэгийн чихрийн хэрэглээний улсын дундаж жижиглэнгийн үнэ долоодугаар сарын 20-нд килограмм тутамдаа 48.18 рупи байсан бол наймдугаар сарын 20-нд 55.70 рупид хүрч, нэг сарын дотор ойролцоогоор 16 хувиар өслөө. Зарим зах зээлийн сегментэд үнэ хоёр сарын хугацаанд бараг 40 хувиар нэмэгдсэн байна. Тав, зургаадугаар сард килограмм нь 40–өөс 45 рупи байсан чихэр наймдугаар сард хэд хэдэн зах зээлд 58–аас 60 рупиг давсан бөгөөд сүүлийн өдрүүдэд бага зэрэг буурч эхэлжээ.

Өнгөрсөн оны аравдугаар сараас энэ оны есдүгээр сар хүртэлх хугацаанд Энэтхэг 30.6 сая тонн чихэр үйлдвэрлэх төлөвтэй байна. Сахарын нишингэ тариалдаг мужуудын анхны 34.3 сая тоннтой харьцуулахад үйлдвэрлэлийн төлөв 3.7 сая тонн буюу 11 хувиар буурчээ. Засгийн газар үйлдвэрлэлийн тасалдлыг сахарын нишингийн ялзрал, ишний хортон шавжийн өвчлөл, мөн их борооны улмаас норсонтой холбон тайлбарлажээ.

Энэтхэг улс өнгөрсөн улиралд 28 сая тонноос дээш чихэр хэрэглэсэн. Одоогийн үйлдвэрлэлийн төлөв хэрэглээний хэмжээтэй улам ойртож, нийлүүлэлтийн аливаа нэмэлт доголдлыг нөхөх боломжийг хязгаарлаж байна.

Этанолын үйлдвэрлэлд гурван сая орчим тонн чихэртэй тэнцэх түүхий эд шилжүүлэх хүлээлт мөн зах зээлийн анхаарлын төвд орлоо. Гэхдээ Энэтхэгийн Засгийн газар үнийн өсөлтийг этанолын бодлоготой шууд холбохыг няцааж байна. Этанолд шилжүүлсэн чихрийн эзлэх хувь 2022–оос 2023 онд 12 орчим хувь байсан бол 2025–аас 2026 онд 9 орчим хувь болж буурсан бөгөөд улсын этанолын бараг дөрөвний гурвыг үр тариа, голчлон эрдэнэ шишээс үйлдвэрлэж байгааг тайлбарлажээ.

Экспортын шийдвэр нийлүүлэлтийн дарамтыг нэмэгдүүлсэн эсэх талаар салбарын төлөөлөгчид маргаж байна. Засгийн газар 2025 оны арваннэгдүгээр сард 1.5 сая тонн чихэр экспортлохыг зөвшөөрч, энэ оны хоёрдугаар сард нэмэлт 500,000 тоннын боломж нээсэн. Гэвч хүсэлтэд үндэслэн бодитоор хуваарилсан нэмэлт квот 87,587 тонн байсан бөгөөд экспорт тавдугаар сарын 13-нд зогсохоос өмнө нийт 800,000 орчим тонныг гадаад зах зээлд нийлүүлсэн гэж хэвлэлүүд мэдээлж байна.

“PhillipCapital India”-ийн ахлах шинжээч Викрам Сурьяванши “Улирлын эхэнд экспортыг зөвшөөрөөд, эцэст нь нэг сая тонн импорт хийх хэмжээнд хүрсэн нь үйлдвэрлэлийн тооцоо их хэмжээгээр зөрснийг харуулж байна. Энэ бол гэнэтийн өөрчлөлт” гэж мэдэгдлээ.

Засгийн газар дотоодын зах зээлд нийлүүлэлт гаргахын тулд нөөцийн хязгаарлалт давхар хэрэгжүүлж байна. Дилер, бөөний худалдаачдын эзэмших чихрийн нөөцийг энэ сарын 1-нээс арваннэгдүгээр сарын 30 хүртэл 400 тонноор хязгаарласан. Есдүгээр сарын 1-нээс сард 10 тонноос дээш чихэр хэрэглэдэг томоохон хэрэглэгчид 15 хоногийн хэрэглээнээс давсан нөөц эзэмших боломжгүй.

Боомтын ойролцоох тусгай эдийн засгийн бүсийн боловсруулах үйлдвэрүүдэд есдүгээр сарын 1-нээс гурван сарын хугацаанд чихрээ дотоодын зах зээлд борлуулахыг зөвшөөрнө. Эдгээр үйлдвэр ердийн нөхцөлд түүхий чихэр импортолж, боловсруулсны дараа буцаан экспортолдог. Мужууд болон үйлдвэрүүдэд нишингийг ирэх аравдугаар сарын 15-наас эхлүүлэх чиглэл өгсөн бөгөөд ингэснээр аравдугаар сарын үйлдвэрлэлийг ердийн 300,000–аас 400,000 тонноос дээш буюу нэг саяас илүү нэмэгдүүлэхээр тооцжээ.

“Shree Renuka Sugars”-ын гүйцэтгэх бус захирал Атул Чатурведи “Цаг уурын нөхцөлийг харвал дараагийн улирал мөн арвин ургац авахгүй нь. Гэхдээ бодит үнэлгээ хийхэд эрт байна. Чихрийн өнөөгийн ханшид үйлдвэрүүд нишингийн шүүсийг этанолын үйлдвэрлэлд шилжүүлэх эдийн засгийн үндэслэлгүй тул Энэтхэгийн чихрийн зах зээлийн цаашдын төлөв ерөнхийдөө хэвийн байх боломжтой".

Энэтхэгийн Хөдөө аж ахуйн яамны нарийн бичгийн дарга асан Сирадж Хуссэйн “Зарим бүсийн онцгой цаг агаар, тодорхой сортуудын саатлын улмаас сахарын нишингийн үйлдвэрлэлийн анхны төсөөлөл биелээгүй” гэж мэдэгдсэн байна.

Дэлхийн зах зээлд ч нийлүүлэлтийн нөхцөл чангарч байна. Эль Ниньо Тайландын хур тунадасны хуваарийг алдагдуулж, их хэмжээний бороо Бразилын нишингийн ургац хураалтад саад болсон бол хэт халалт Европын чихрийн манжингийн ургацад сөргөөр нөлөөлжээ. АНУ-ын Засгийн газрын тооцоогоор дэлхийн чихрийн үйлдвэрлэл өмнөх улирлын түүхэн дээд 186.1 сая тонноос 184.9 сая тонн болж буурах төлөвтэй байна.

Лондоны цагаан чихрийн фьючерсийн ханш наймдугаар сарын дунд үед тонн тутамдаа 541 ам.долларт хүрсэн нь өнгөрсөн оны дөрөвдүгээр сараас хойших дээд түвшин юм. Энэтхэг импортын шийдвэрээ зарласан өдөр Нью-Йоркийн түүхий чихрийн фьючерсийн ханш 4 хувиар өссөн байна.