Эрдэнэ Зуу хийдийн Алтан суваргыг АНУ-ын дэмжлэгтэй сэргээн засварлах ажил эхлэх гэж байна

Эрдэнэ Зуу хийдийн Алтан суваргыг АНУ-ын санхүүжилтээр сэргээн засварлах ажлыг эхлүүлэхээр болж, төслийн нээлтэд Америкийн Нэгдсэн Улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Ричард Л.Буанган оролцлоо. Төслийг хэрэгжүүлэх бэлтгэл ажлын хүрээнд өвийн хамгаалалтад чиглэсэн нөхцөл байдлын нарийвчилсан үнэлгээ хийхээр байгаа нь олон нийтийн анхаарлыг татаж байна. Хийдийн зүгээс ажлыг судалгаанд суурилж урагшлуулах нь урт хугацаанд хадгалалт, хамгаалалтын арга зүйг сайжруулах боломж гэж үзэж байна.

Энэ хүрээнд наймдугаар сард өвийн нөхцөл байдлын судалгаа хийж, гэмтлийн шинж чанар, шаардагдах материал, эх үүсвэрийг тодорхойлохоор төлөвлөсөн байна. Судалгааны дүн дээр үндэслэн дараагийн шатны ажлын цар хүрээ, техникийн шийдлүүд илүү тодорхой болох хүлээлттэй. Харин есдүгээр сард төслийн нарийвчилсан мэдээлэл тодорхой болох төлөвтэйг хийдийн Ловон лам Ц.Содномдорж мэдээлсэн юм. Түүний хэлснээр ерөнхий төсөв батлагдсан ч гэрээний дагуух санхүүжилт бүрэн шилжиж ирээгүй байна.

Алтан суварга нь 1799 онд баригдсанаас хойш эх төрхөөрөө хадгалагдсан, улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн үеэр ч нураагүй үнэт өв гэж онцолж байна. Иймээс сэргээн засварлалт нь зөвхөн нэг байгууламжийн ажил биш, түүхэн дурсгалын эх хувийг алдагдуулахгүйгээр хамгаалах зарчимтай шууд холбогдоно. Мөн Эрдэнэ Зуу хийд Дэлхийн хөшөө дурсгалын сангийн World Monuments Watch хөтөлбөрт авран хамгаалах шаардлагатай 25 өвийн нэгээр нэрлэгдсэн нь олон улсын түвшний анхаарал, шаардлагыг давхар сануулж байгаа юм.

Өвийн хамгаалалт бодит нөхцөл дээр хэрхэн хүндрэл дагуулдгийг талбайн хэмжээс нь ч илтгэнэ. Нийт 20 га газар гэдэг нь талбайн хувьд том учраас байнгын эвдрэл, элэгдэл явагдаж, сэргээн засах шаардлага тогтмол тулгарч байна гэж хийдийнхэн тайлбарлажээ. Түүнчлэн уур амьсгалын өөрчлөлт, орчны өөрчлөлттэй холбоотойгоор түүх, соёлын дурсгалт газруудад эрсдэл үүсч байгаа нь зөвхөн нэг цэгийн асуудал биш болсон. Энэ нөхцөлд судалгаанд суурилсан шийдвэрүүд нь материал, арга технологийн сонголтоос эхлээд урт хугацааны арчилгаа, мониторингийн тогтолцоо хүртэлх дараагийн алхмуудын суурь болохоор байна.

Сэргээн засварлалтын ач холбогдол нь соёлын өвийг хамгаалахаас гадна музей, аялал жуулчлалын орчинд ч тусна гэсэн хүлээлт давхар байна. Эрдэнэ Зуу музей 7000 гаруй үзмэртэй бөгөөд сүүлийн таван жилд жилд дунджаар 70,000 гаруй зочин хүлээн авч, тэдний 40 гаруй хувь нь гадаадын жуулчид байна. “Эрдэнэ Зуу бол бидний хувьд шүтээн, соёл судлаачдын хувьд дэлхийн том өв” гэж онцолсон нь энэхүү ажлын нийгэм, соёлын утгыг илүү тодруулж байна. Одоо хамгийн түрүүнд наймдугаар сарын судалгаа, есдүгээр сарын нарийвчилсан мэдээлэл ямар шийдэл, ямар хуваарьтайгаар гарах нь төслийн цаашдын явцыг тодорхойлох төлөвтэй байна.