Эверестийн 'Ногоон гутал'-ын шарилыг Энэтхэг Дорже Морупынх гэж үзэн буулгах баг эрж байна

Энэтхэгийн Энэтхэг-Төвдийн хилийн цагдаагийн алба (Indo Tibetan Border Police, ITBP) Эверестийн хойд налуу орчимд “Ногоон гутал” нэрээр олон жил танигдсан шарилыг буулгах баг хайж, ажиллагааг санхүүжүүлж байна. Тэд шарилыг буулгаж чадвал олон жилийн эргэлзээг эцэслэж, ДНХ шинжилгээгээр хэн болохыг баталгаажуулах боломж нээгдэнэ гэж үзжээ. ITBP есдүгээр сар гэхэд шарилыг эх оронд нь авчрах зорилт тавьсан байна.

“Ногоон гутал” гэх нэр уулчдын дунд тухайн цэгийг таних дохио мэт болсоор ирсэн ч эрх баригчдын тайлбарлаж буйгаар энэ удаад өөр таамаг давамгайлах болсон байна. Өмнө нь түүнийг Цэванг Пальжор гэж таамагладаг байсан бол сүүлийн радио холбооны байрлал, амьд үлдэгсдийн мэдүүлгээр Дорже Моруп байх магадлал өндөр гэж үзжээ. Моруп 1996 онд 48 настайдаа 8,849 метрт хүрээд буухдаа осолдсон бөгөөд шарил нь 8,500 метрт 30 жил хэвтсэн гэж дурдсан байна.

Гэхдээ буулгах гэж буй бүс нь уулчдын нэрлэдгээр “үхлийн бүс” тул эрсдэл энгийн аврах ажиллагаанаас огт өөр түвшинд очдог. Мэргэжилтнүүдийн тайлбарласнаар тэнд -40 хэм хүрч, хүчилтөрөгчийн хэмжээ далайн түвшний гуравны нэг орчим болдог аж. Ийм нөхцөлд хөдөлгөөн удааширч, шийдвэр гаргалт алдагдах эрсдэл нэмэгддэг нь аврах ажиллагааны төлөвлөлтөөс эхлээд багийн бүрэлдэхүүн, тоног төхөөрөмжийн шалгуурыг өндөрсгөнө.

Эх сурвалжууд Хятадын талаас буюу хойд налуугаар ажиллах нь дэд бүтэц, аврах дэмжлэг багатай тул эрсдэл өндөр гэж онцолжээ. Тиймээс цаг агаар, цасны нөхцөл нь шийдвэрлэх хүчин зүйл болно гэж уулын талынхны байр суурь давхцаж байна. Тширинг Жангбу Шерпа “Цаг агаар, цасны нөхцөл хамгийн шийдвэрлэх хүчин зүйл болно” хэмээн хэлсэн бол, өөр нэг байр суурь нь хүний амь, аюулгүй байдлыг урьтал болгох шаардлагад төвлөрч байна. “Шарилын төлөө Шерпа нарын амь насыг эрсдэлд оруулах ёсгүй” гэж Кунтал Жойшер анхааруулжээ.

Санхүүгийн хувьд ч энэ төрлийн ажиллагаа амаргүй ангилалд ордог. Мэргэжилтнүүдийн тооцоогоор сэргээн авчрах ажиллагаа их зардалтай бөгөөд хамгийн энгийн нь ч 40,000-80,000 ам.долларын өртөгтэй. Энэ нь 138,000,000-276,000,000 төгрөгтэй тэнцэх хэмжээ юм. Зардал өсөх тусам багийн тоо, тээвэрлэлт, хамгаалалт, урьдчилсан судалгаа зэрэг тал бүрт дарамт нэмэгдэнэ, харин алдаа гаргах зай нь тэр хэмжээгээр багасна.

Эндхийн зорилго зөвхөн уулын домгийг тайлах бус, гэр бүлд нь хаалтын мөч авчрах тухай асуудал давхар яригдаж байна. Морупын эхнэр “Зарим орой унтахынхаа өмнө өнөө шөнө хаалга тогшино, онгойлгоход тэр байх юм шиг санагддаг байсан” гэж хэлжээ. ITBP-ийн албан тушаалтан ч “Бид түүнийг хэзээ ч мартсангүй. Зөвхөн цаг хугацааны асуудал байсан” хэмээн байр сууриа илэрхийлсэн байна. Хэрэв шарилыг амжилттай буулгаж, ДНХ шинжилгээгээр тогтоож чадвал “Ногоон гутал”-ын араас олон жил дагасан асуултууд нэг тийшээ болох ч, уулын “үхлийн бүс”-д хүний амь, эрсдэлийн шугам үргэлж хамгийн хатуу шалгуур хэвээр үлдэнэ.