Хиймэл оюуны эрчим хүчний эрэлт дэлхийн металлын нийлүүлэлтэд дарамт учруулж байна

Wood Mackenzie дэлхий даяар 250-аас дээш ГВт-ын дата төвийн төслийг бүртгэж байгаа нь жилийн өмнөхөөс гурав дахин өссөн үзүүлэлт болжээ. Энэ өсөлт нь хиймэл оюуны хэрэглээ нэмэгдэхийн хэрээр дата боловсруулах хүчин чадал, түүнийг хангах цахилгаан эрчим хүчний эрэлт зэрэгцэн тэлж байгааг харуулж байна. Тус байгууллагын тооцоолсноор 2025–2030 онд хиймэл оюунтай холбоотой цахилгаан хэрэглээ тав дахин өсөж, 2035 онд 1,000 TWh-ээс давах төлөвтэй байна. Ийм огцом өсөлт нь эрчим хүчний системийн өргөтгөлөөс гадна зэс, хөнгөн цагаан, никелийн нийлүүлэлтэд нэмэлт дарамт үүсгэж байна.

Хиймэл оюуны цахилгаан хэрэглээг хангахын тулд дата төв барихаас гадна дамжуулах шугам, дэд станц, тусгай цахилгаан үйлдвэрлэлийн байгууламж шаардлагатай. Эдгээр дэд бүтэц нь дата төвийн өөрийн хэрэгцээнээс гурав, дөрөв дахин их металл шаардаж болзошгүй гэж Wood Mackenzie тооцоолжээ. Үүний зэрэгцээ зэс, хөнгөн цагаан, никелийн шинэ төслүүд удааширч байгаа нь үнэ өссөн ч эрэлт, нийлүүлэлтийн зөрүүг богино хугацаанд арилгах боломж хязгаарлагдмал байгааг харуулж байна. Хиймэл оюуны эрчим хүчний хэрэгцээ болон геополитикийн эрсдэл давхардаж, дэлхийн металлын зах зээлийн эмзэг байдлыг нэмэгдүүлж байна.

Зэсийн үнэ тонн тутамд 14,759 ам.долларт хүрсэн бөгөөд АНУ-аас бусад зах зээлд ойролцоогоор 450,000 тонн боловсруулсан зэсийн хомсдол үүсэх төлөвтэй байна. АНУ-ын дотоодын зэсийн нөөц 170 гаруй хоногийн хэрэглээг хангах хэмжээнд байгаа бол бусад зах зээлийн нөөц 48 хоногийн хэрэглээнд хүрчээ. Энэ ялгаа нь нийлүүлэлтийн тасалдал үүсэхэд зах зээлүүдийн тэсвэрлэх чадвар адилгүй байгааг харуулж байна. Дата төв, цахилгаан дамжуулах сүлжээ болон үйлдвэрлэлийн шинэ хүчин чадал зэрэгцэн нэмэгдэх үед боловсруулсан зэсийн хүртээмж гол хязгаарлалт болж болзошгүй байна.

Хөнгөн цагааны зах зээлд ч нийлүүлэлтийн эрсдэл нэмэгджээ. Ойрх Дорнодын хоёр хайлуулах үйлдвэрт гарсан халдлагын улмаас дэлхийн анхдагч хөнгөн цагааны үйлдвэрлэлийн бараг хоёр хувь зогссон бөгөөд 2026 онд нэг сая тонн хомсдол үүсэх төлөвтэй байна. Никелийн хувьд Wood Mackenzie боловсруулсан үйлдвэрлэл 2026 онд хоёр хувиар буурч, 2015 оноос хойших анхны жилийн бууралтыг үзүүлнэ гэж тооцоолжээ. Линдси Грант болон Wood Mackenzie-ийн танилцуулсан тооцоонууд нь нийлүүлэлтийн шинэ эх үүсвэр бий болгох хугацаа, зах зээлийн богино хугацааны хэрэгцээ хоорондоо зөрж байгааг онцолж байна.

Батерейн технологийн өөрчлөлт металлын эрэлтийн чиглэлийг мөн тодорхойлно. Лити-төмрийн-фосфатын батарей 2030 он хүртэл өргөн хэрэглээний зах зээлд давамгайлах төлөвтэй байгаа бөгөөд CATL, HiTHIUM Energy Storage зэрэг компаниудтай холбоотой энэ чиглэлд литийн нийлүүлэлт чухал хэвээр байна. Литийн салбарт 2050-аад он хүртэл дахин 150–250 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт шаардлагатай гэж тооцоолжээ. Ийм нөхцөлд хиймэл оюуны эрчим хүчний хэрэгцээ нэмэгдэхийн хэрээр металлын үнэ, нөөц болон шинэ төслийн хөрөнгө оруулалт дэлхийн эрчим хүчний шилжилтийн гол сорилтын нэг хэвээр үлдэх төлөвтэй байна.