Хөгжингүй орнуудын өрийн хэмжээ өсөх хэрээр хөгжиж буй эдийн засгуудын санхүүгийн нөхцөл хүндэрч болзошгүй

Хөгжингүй орнуудын өрийн хэмжээ нэмэгдэж, Засгийн газрын бондын өгөөж сүүлийн олон арван жилийн дээд түвшинд хүрээд байгаа нь хөгжиж буй болон бага орлоготой орнуудын өрийн эрсдэлийг дахин нэмэгдүүлж болзошгүйг Олон улсын валютын сангийн тэргүүн Кристалина Георгиева анхаарууллаа. Тэрбээр АНУ-ын Хойд Каролина мужид болсон “Их 20” бүлгийн Сангийн сайд болон Төв банкны удирдлагуудын уулзалтын үеэр “Reuters” агентлагт өгсөн ярилцлагадаа дэлхийн зах зээлд бондын өгөөж өсөхөд хэд хэдэн хүчин зүйл зэрэг нөлөөлж байгааг онцолжээ. Тухайлбал, Засгийн газруудын өрийн хэмжээ нэмэгдсэнээс гадна Ормузын хоолой хаалттай хэвээр байгаа нь инфляцыг өндөр түвшинд хадгалах эрсдэл дагуулж байна. Үүний зэрэгцээ хиймэл оюунтай холбоотой хөрөнгө оруулалтыг санхүүжүүлэх өрийн хэрэгслийн нийлүүлэлт нэмэгдэж, хөрөнгийн төлөөх өрсөлдөөнийг эрчимжүүлж буйг Георгиева дурдав. Тэрбээр энэ талаар “Өрийн асуудал зөвхөн бага орлоготой, хөгжиж буй орнуудын асуудал биш” гэдгийг онцолж, “Хөгжингүй эдийн засгуудын өсөн нэмэгдэж буй өр болон тогтворжихгүй байгаа инфляц нь бага орлоготой орнууд, хөгжиж буй эдийн засгууд зэрэг бүх талын өрийн үйлчилгээний зардлыг өсгөж болзошгүй” гэдгийг анхааруулжээ. АНУ-ын Засгийн газрын бондын ханш сүүлийн хэдэн долоо хоногийн арилжаагаар буурснаар 30 жилийн хугацаатай бондын өгөөж сүүлийн 20 орчим жилийн дээд түвшинд ойртоод буй.

Өрийн эрсдэл дахин нэмэгдэх үү? ОУВС 2022 онд бага орлоготой орнуудын 60 орчим хувь нь өрийн хүндрэлд орсон эсвэл өрийн хүндрэлд орох өндөр эрсдэлтэй хэмээн тооцож байв. Харин олон улсын байгууллага болон албан ёсны зээлдүүлэгчдийн санхүүжилттайгаар төсвийн бодлогын шинэчлэл хэрэгжүүлсний үр дүнд нөхцөл байдал харьцангуй сайжирсныг Георгиева онцолжээ. Гэвч хөгжингүй эдийн засгуудын Засгийн газрын бондын өгөөжийн өсөлт уг ахицыг сааруулах эрсдэл дагуулж байгаа юм. Хөгжиж буй зарим эдийн засаг төсвийн сахилга бат, бодлогын шинэчлэлээр хөрөнгө оруулагчдын итгэлийг нэмэгдүүлж, Засгийн газрын бондын эрсдэлийн нэмэгдлээ бууруулахын тулд олон жил ажилласныг Георгиева тэмдэглэв. Харин хөгжингүй орнуудын бондын өгөөж даган өсвөл тэдгээр улсын өрийн үйлчилгээ болон дахин санхүүжилтийн зардал нэмэгдэж, улмаар өмнөх ахицын тодорхой хэсгийг арилгах эрсдэлтэй гэж үзэж байна. Гэсэн хэдий ч одоогоор өрийн зах зээл “эмх цэгцтэй” ажиллаж байгааг ОУВС-ийн тэргүүн онцолсон байна. Мөн өрийн хүндрэлтэй орнуудын өрийн бүтцийн өөрчлөлтийг түргэсгэх “Их 20” бүлгийн “Common Framework” буюу өрийн зохицуулалтын хамтарсан механизмыг сайжруулахад гишүүн орнуудын Сангийн сайд болон Төв банкны удирдлагууд өргөн хүрээнд санал нэгдсэн талаар дурдав.

Сенегал шинэ механизмын сорилт болно “Их 20” бүлгийн өрийн бүтцийн өөрчлөлтийн хэлэлцүүлгийн үеэр ОУВС Сенегалтай гурван жилийн хугацаатай 2.2 тэрбум ам.долларын санхүүжилтийн хөтөлбөрийн талаар тохиролцоонд хүрснээ зарлав. Санхүүжилт хэрэгжих нэг нөхцөл нь Баруун Африкийн Сенегал улс “Common Framework”-ийн хүрээнд өрийн зохицуулалт хүсэх юм. “Их 20” бүлэг цар тахлын үеэр буюу 2020 оны арваннэгдүгээр сард “Common Framework”-ийг эхлүүлсэн бөгөөд Засгийн газар болон хувийн хэвшлийн зээлдүүлэгчдийг нэг хэлэлцээрийн хүрээнд нэгтгэж, өрийн хүндрэлтэй орнуудын өрийг дахин зохион байгуулах зорилготой. Гэвч хөтөлбөрийн анхны оролцогчид болох Чад, Замбийн өрийн зохицуулалтыг дуусгахад хэдэн жил шаардагдсан. Тухайн үед хувийн зээлдүүлэгчид, ОУВС, Дэлхийн банк зэрэг олон улсын байгууллага болон томоохон зээлдүүлэгч Хятад улс өрийн бүтцийн өөрчлөлтөөс үүсэх санхүүгийн ачааллыг хэрхэн хуваарилах талаар санал зөрөлдөж байсан юм. Харин энэ оны тавдугаар сард тохирсон шинэчилсэн процесс нь өрийн бүтцийн өөрчлөлтийн үе шатыг илүү тодорхой болгож, ОУВС-ийн санхүүжилтийн хөтөлбөртэй уялдуулах замаар хэлэлцээг түргэсгэх зорилготой. Сенегал улсын өрийн зохицуулалт шинэ журмын дагуу хурдан, үр дүнтэй хэрэгжвэл өрийн хүндрэлтэй бусад улс ижил механизмыг ашиглах сонирхол нэмэгдэнэ гэж Георгиева үзэж байна.