Хүүхдийн эвгүй зан үйл нь ихэнхдээ хэлж чадахгүй байгаа мэдрэмжийн дохио байдаг

Хүүхэд уурлаж, дүрэм зөрчиж, “эвгүй” аашлах нь заавал хүмүүжилгүйтэл биш, ихэнхдээ айдас, санаа зовнилоо илэрхийлж буй харилцааны хэлбэр гэж мэргэжилтнүүд тайлбарлаж байна. Ийм үед эцэг эх шууд зандарч тушаахын оронд дохиог нь уншиж сурах хэрэгтэйг онцолжээ. Хүүхдийн зан үйл цаанаа хэлж амжаагүй мэдрэмж тээж байдаг учраас анзааралгүй өнгөрвөл асуудал улам даамжрах эрсдэлтэй. Харин зөв хандлага нь хүүхдийн өөрийгөө зохицуулах чадварыг аажмаар бэхжүүлдэг.

Энэ чиглэлд сэтгэл зүйч Жули Фрага эцэг эх эхлээд өөрийгөө тайвшруулах алхам хийхийг санал болгосон байна. Тэрээр хүүхэд огцом аашлах үед таван удаа гэдсээр гүн амьсгаа авах нь биеийн тайвшрах урвалыг өдөөдөг гэж зөвлөжээ. Насанд хүрэгчийн сэтгэл хөдлөл тогтворжоогүй үед хүүхдийн зан авирыг зөв “унших” боломж хумигддаг. Тиймээс хамгийн түрүүнд өөрийнхөө дотоод хариуг намжааж, дараа нь нөхцөл байдлыг ажиглах нь үр дүнтэй гэж үзэв.

Практикт олон эцэг эх асуудлыг тушааж удирдах гэсэн байр суурь руугаа орчихдог ч энэ нь хүүхдийг хаагдахад хүргэж, өөртөө итгэх итгэлийг нь бууруулах эрсдэлтэй гэдгийг сануулсан. Харин “зандардаг удирдагч” биш, сониуч ажиглагчийн байр сууринаас шалтгааныг нь хайвал хүүхэд хамгаалалтын горимд орох нь багасна. “Одоо миний хүүхдэд юу тохиолдож байгаа нь энэ авирыг өдөөдөг бол” гэж өөрөөсөө асуухыг тэр зөвлөж байна. Ингэж асуулт тавьснаар зан авирыг шууд буруутгалгүй, тайлбар хайх яриа өрнөх суурь бий болдог.

Мөн хүүхдийн зарим үйлдэл “хамгаалах зан үйл” байдлаар илэрч болохыг дурджээ. Худал хэлэх, бултах, бусдыг шүүмжлэх, уураа өөр тийш “шилжүүлэх” зэрэг нь ичгүүр, гэмшил, гунигийг түр дарж өгдөг ч урт хугацаанд тус болдоггүй гэж үздэг байна. Эдгээрийг зөвхөн сахилгагүйтэл гэж тайлбарлавал хүүхэд мэдрэмжээ нуудаг, улмаар асуудал өөр хэлбэрээр дахин давтагдах нөхцөл бүрддэг. Ийм үед давтагдсаар буй зан үйл дээр өөрийнхөө хариу үйлдэл, гэрийн орчны хэв маяг нөлөөлж байгаа эсэхийг өөрөөсөө асууж эргэцүүлэхийг санал болгосон.

Фрагагийн хэлснээр мэдрэмжийг үгээр нэрлэх дадал нь хүчтэй сэтгэл хөдлөлийг намжаахад бодитоор тусалдаг. Тэр үүнийг тархины амигдалагийн хариу урвалыг зөөлрүүлдэг гэж тайлбарласан бөгөөд хүүхэд дотроо болж буйгаа “нэрлэх” үед эмоцийн давалгаа намддаг гэсэн санаа юм. Үүнтэй зэрэгцээд өдөр тутмын болон удаан үргэлжилсэн стресс нь хүүхдийн мэдрэлийн тогтолцоог савлуулж, сэтгэл хөдлөлөө зохицуулахад нь саад болдгийг анхааруулжээ. Эцэг эх тайван байх үед хүүхэд тэр тайвныг “халдварлан” авч, өөрийгөө зохицуулахыг сурдаг гэж тэр тэмдэглэсэн байна.

Өдөр тутмын түвшинд H.A.L.T. буюу өлссөн, уурласан, ганцаардсан, ядарсан эсэхийг шалгаж, эхлээд хэрэгцээг нь хангахад зан авир өөрчлөгдөж болохыг мөн онцоллоо. Заримдаа “зөв” яриа хэлэлцээ хийхээс өмнө хүүхдийн биеийн болон сэтгэлзүйн суурь хэрэгцээ хангагдах шаардлагатай байдаг. Тайван хандлага, мэдрэмжийг нэрлэх, шалтгааныг сониучлан хайх зэрэг нь нэг удаагийн арга биш, давталтаар тогтдог дадал гэдгийг тэр сануулж байна. Эцэг эхийн хувьд энэ нь хүүхдийн өнөөдрийн уур бухимдлыг давж гарахаас гадна цаашлаад бие даан өөрийгөө зохицуулах суурийг нь тавих алхам болж чадна.