Иран: АНУ зургаадугаар сарын түр хэлэлцээрийн амлалтаа биелүүлбэл бид хариу алхам хийнэ

Ираны Ерөнхийлөгч Масуд Пезешкиан АНУ зургаадугаар сарын Харилцан ойлголцлын санамж бичгийн амлалтаа сэргээвэл Тегеран “даруй” хариу үйлдэл хийнэ гэж мэдэгдэв. Тэрээр АНУ амлалтаа биелүүлэхийг шаардаж, тэгвэл Иран өөрийн алхмуудаа зэрэгцүүлэн хийх боломжтой гэдэг байр сууриа дахин илэрхийлсэн байна. Энэ нь бүс нутагт дайралт, сөргөлдөөний дохио олширч, зах зээл дээр нийлүүлэлтийн тасалдлын айдас сэргээд буй үед гарч ирлээ.

Ням гарагт АНУ Ларак аралд цохилт өгсний дараа Иран шөнө Иорданд байрлах АНУ-ын хоёр агаарын бааз руу пуужин харвав. Талуудын мэдэгдлүүдээс харвал дөрөвдүгээр сараас хойш эдийн засгийн сөргөлдөөнд шилжсэн мөргөлдөөн дахин цэргийн мөргөлдөөнд хурдан шилжих эрсдэл хэвээр байна. Үүн дээр АНУ-ын Сангийн сайд Скотт Бессент Ирантай бизнес хийдэг орнуудад хоёрдогч хориг арга хэмжээ долоо хоног бүр зарлагдаж болзошгүйг анхааруулснаар дарамт улам нэмэгдэв.

Зөвхөн улс төр, цэргийн түвшинд бус тэнгисийн тээвэрлэлтийн эрсдэл ч өсөөд байна. Даваа гарагийн орой Ормузын хоолойгоор Саудын Арабын газрын тос тээвэрлэж явсан хоёр супертанкер богино хугацаанд дараалан үл мэдэгдэх биетэд оногдсон тухай Marisks болон Kpler мэдээлэв. Ормузын хоолойн эрсдэл өссөн нь газрын тос, тээвэрлэлтийн зардлын дарамтыг ойрын үед хадгалж магадгүй гэсэн хүлээлт зах зээлд шингэж эхэлсэн байна.

Энэ долоо хоногт хурцадмал байдал нэмэгдсэн нь нийлүүлэлтийн тасалдлын айдсыг сэргээж, Brent фьючерс мягмар гарагт дахин 1.3 хувиар өссөн гэж мэдээлэв. Дунд хугацаанд зах зээл эдгээр дохиог бодит тасалдал болж хувирах эсэхээр нь хэмжинэ, гэхдээ одоогоор эрсдэлийн үнэ шингэж эхэлсэн дүр зураг ажиглагдаж байна. Тээврийн шугам, даатгал, аюулгүй байдлын өртөг хөдөлбөл бодитоор инфляцын дарамт руу дамжих суваг ч нээлттэй хэвээр.

Ираны дотоод санхүүгийн талд ч дарамт мэдрэгдсээр байна. Ираны мөнгөн тэмдэгт наймдугаар сард ам.доллар тутамд 2 сая риалын босгыг давж, долдугаар сард жилийн инфляц 66 хувь хүрсэн гэж мэдээлэв. Ийм үед Ираны Төв банкны ерөнхийлөгч Абдолнасер Хеммати валютын нөөц хангалттай, зах зээлд 2 тэрбум ам.доллар хүртэл нийлүүлэх боломжтой гэж Tasnim агентлагт иш татагдан ярьж, “Иранд гадаад валют бий, хангалттай хэмжээтэй” хэмээн онцолсон байна. Төв банк валютын зах зээлийн савлагааг намжаахаар 2 тэрбум ам.доллар хүртэл нийлүүлэхэд бэлэн гэдгээ ийн ил тод дохиоллоо.

Пезешкиан “АНУ Харилцан ойлголцлын санамж бичгийн амлалтад эргэн орвол Иран даруй харилцан хариу үйлдэл хийнэ” гэсэн байр сууриа давтан хэлсэн нь дипломат шугамыг бүрэн хаахгүй гэсэн дохио болохын зэрэгцээ нөхцөл тавьж байгаа хэлбэр болж байна. Гэвч талуудын байр суурь, хоригийн анхааруулга, тэнгисийн эрсдэлийн мэдээллүүд зэрэгцэн гарч буй нь бодлогын болон зах зээлийн дарамтыг нэг дор нэмэгдүүлж, богино хугацаанд хэлбэлзлийг өндөр түвшинд барих магадлалыг өсгөв. Ойрын өдрүүдэд амлалтаа “сэргээх” тухай яригдаж буй боломж бодит алхам болж хувирах эсэх, мөн Ормузын хоолой орчмын эрсдэл дахин давтагдах эсэх нь хөрөнгө оруулагчдын анхаарлын төвд үлдэнэ.