Камерун чухал ашигт малтмалын өрсөлдөөнд хөрөнгө татах цонх нээгдсэн ч итгэлцэл шийднэ

Камерун дэлхийн чухал ашигт малтмалын нийлүүлэлтийн шинэ өрсөлдөөн дунд уул уурхайн салбараа гадаадын хөрөнгө оруулалтад нээх бодлогоо тодотгож, боломжийн цонх нээж байна. Гэхдээ энэ удаа хөрөнгө татах эсэх нь нөөцөөс илүүтэй дүрэм нь ойлгомжтой, хэрэгжилт нь тогтвортой байна уу гэсэн итгэлцлээр хэмжигдэхээр байна. Тус улс 2035 он хүртэлх хөгжлийн зорилтдоо уул уурхайг эдийн засгийн тулгуур салбарын нэг болгон гадаадын хөрөнгө оруулалтад нээлттэй байлгахаар тусгасан. Үүний гол нөхцөл нь хайгуул, олборлолтын дүрмийн орчныг нэг мөр, ил тод болгож чадна уу гэсэн асуудал юм.

Энэ чиглэлийн томоохон өөрчлөлт нь 2023 оны 12 сарын 19-ний 2023/014 хуулиар Уул уурхайн тухай хуулиа шинэчилсэн явдал. Хуулиар хайгуулын зөвшөөрлийг 3 жилээр олгох бөгөөд хоёр жилийн хугацаатайгаар 3 хүртэл удаа сунгагдах боломжтой тул нийтдээ 9 жил үргэлжилж болно. Камеруны хууль тогтоомжийн хүрээнд ашигт малтмал нь төрийн өмч бөгөөд зөвшөөрлийн журам нь холбогдох яамны цахим хуудсаар нээлттэй байхаар заасан. Хөрөнгө оруулагчдын хувьд энэ нь “хаанаас эхлэх”, “юу бүрдүүлэх” алхмыг тогтоож өгч буй ч бодит хэрэгжилт нь бодлогын итгэлцлийг шийднэ.

Салбарын мэдээллийн суурийг бэхжүүлэх талд Дэлхийн Банкны санхүүжилттэй PRECASEM хөтөлбөр онцлог байр суурьтай. Тус хөтөлбөрийн геохимийн зураглал Flexicadastre систем ашиглан төмрийн хүдэр, боксит, алт зэрэг ордуудыг тодорхойлоход дэмжлэг болсон гэж үзэж байна. Гэсэн ч Хойд, Баруун хойд, Баруун өмнөд бүсэд нэмэлт судалгаа, агаарын тандалт шаардлагатай хэвээр байгаа нь хайгуулын эрсдэлийг бүрэн арилгаагүйг харуулна. Тиймээс хөрөнгө оруулалтын шийдвэр гаргах талбар нь мэдээллийн чанар, хүртээмж рүү илүү шилжиж байгаа дүр зураг ажиглагдаж байна.

Камерунд уул уурхайн салбарт оролцох гадаадын компаниуд зөвшөөрөл авахын тулд Камерунд бүртгэлтэй хуулийн этгээдээр дамжих ёстой бөгөөд тухайн дотоод компани нь гадаадын эх компанийн 100 хувь эзэмшилтэй байж болно. Арилжааны олборлолтын зөвшөөрөл авахын өмнө JORC стандартад нийцсэн урьдчилсан ТЭЗҮ болон байгаль орчны судалгаа хийх шаардлага тавьж буй нь төслийн “чанарын шалгуур”-ыг өндөрсгөсөн зохицуулалт гэж уншигдана. Харин олборлолтын үйл ажиллагааг 20 жил хүртэл хугацаагаар батлах боломжтой гэж хуульд заасан нь урт хугацааны хөрөнгө оруулалтад хэрэгтэй тогтвортой байдлыг санал болгож байна. Үүн дээр нэмээд арилжааны олборлолтын эрхийг санхүүжилтийн барьцаа болон farm-out зэрэг зорилгоор шилжүүлэхийг зөвшөөрсөн нь төслийн санхүүжилтийн бүтэцлэх сонголтыг өргөжүүлж байна.

Гэхдээ шинэ тусгай зөвшөөрөл эзэмшигчийн ТУЗ-д төрийн өмчит SONAMINES компанийн төлөөлөл суух шаардлага нь гадаадын хөрөнгө оруулагчдын анхаарлыг татах зохицуулалт болж үлдэж байна. Нэг талаар энэ нь төрийн оролцоог институцчилж буй хэлбэр байж болох ч нөгөө талаар засаглалын эрсдэлийг хэрхэн удирдах вэ гэсэн асуулт дагуулна. Төлбөрийн ил тод байдлыг шаардсан ч олборлолтын зөвшөөрөлд Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын зөвшөөрөл шаарддаг нь явцыг төвөгшүүлж болзошгүй байна. Хөрөнгө оруулагч талын гол хүлээлт нь журам нээлттэй байхаас гадна шийдвэр гаргах шат бүр нь хугацаа, шалгуураараа ойлгомжтой байх явдал.

Засгийн газар хууль бус алт олборлолтыг хязгаарлах алхамууд хийсэн нь татварын төвлөрөл, аюулгүй байдал, үйлдвэрлэлийн хяналтад эерэг нөлөөтэй гэж үзэж байна. Энэ нь салбарын “албан ёсны тоглоомын дүрэм” хэрэгжих нөхцөлийг сайжруулах оролдлого ч болж харагдана. Эцэст нь Камеруны уул уурхайд хөрөнгө татах боломж бодитоор байгаа ч хамгийн үнэ цэнтэй нөөц нь зөвхөн хүдэр биш, харин итгэлцэл хэвээр байна. Ил тод, ойлгомжтой үйл явц бүрдэж чадвал хөрөнгө оруулалт нэмэгдэж, олборлолтын төслүүд түргэсэх төлөвтэй.