Канадын Ерөнхий сайд Марк Карни Европын Холбоонд холбогдох гишүүн болох санаачилгыг дэмжив

Канадын Ерөнхий сайд Марк Карни Францын Страсбург хотод Европын Холбооны хууль тогтоогчдын өмнө үг хэлэхдээ Канад Европын Холбоотой “холбогдох гишүүн” болох боломжийг нааштайгаар үнэлж, хоёр талын ойртолт стратегийн бие даасан байдлыг бэхжүүлнэ гэж тайлбарлав. Тэрээр “Канад ба Европ тус бүр хүчирхэг. Хамтдаа байвал бүр хүчтэй” хэмээн онцлов. Гэхдээ энэ санаачилга бодлогын түвшинд сонирхол татаж байгаа ч Европын Холбооны өнөөгийн эрх зүйн хүрээнд шууд бий болгочих ангилал биш юм.

Европын Холбооны гэрээнүүдэд “холбогдох гишүүн” гэх албан ёсны ангилал одоогоор байхгүй бөгөөд ийм зохицуулалт үүсгэхийн тулд тусгай хэлбэрийн загвар гаргаж, улмаар гишүүн орнууд батлах шаардлагатай. ЕХ өмнө нь уян хатан гишүүнчлэлийн хувилбаруудыг болгоомжтой авч үздэг байсан нь энэ удаагийн санаачилгын бодит хэрэгжилтэд тодорхой шалгуур, улс төрийн эрсдэлийг зэрэгцүүлэн тавьж буйг илтгэнэ. Энэ хүрээнд Германы Канцлер Фридрих Мерц Украинд ийм статустай холбоотой санал дэвшүүлж байв.

Брюсселийн зүгээс ч ойртолтыг зөвхөн худалдаагаар хязгаарлахгүй байх дохио өгч байна. Европын Комиссын Ерөнхийлөгч Урсула фон дер Ляйен Канадтай хамтын ажиллагааг хиймэл оюун, уур амьсгалын өөрчлөлт, геополитик, Арктикийн аюулгүй байдал зэрэгт өргөжүүлнэ гэж мэдэгдсэн. Түүний хэлснээр “Бид CETA-гаас ирээдүйн эвсэл рүү шилжиж, хамтын хөгжил цэцэглэлт ба эдийн засгийн аюулгүй байдлын орон зайг бүрдүүлнэ.” Энэ нь Канад-ЕХ харилцааг геополитикийн хэлний түвшинд гаргаж, “ирээдүйн эвсэл” гэх шинэ хаягтай болгох зорилтыг ил тод болгож байна.

Одоо мөрдөгдөж буй суурь нь Европын Холбоо, Канадын чөлөөт худалдааны CETA хэлэлцээр юм. CETA 2017 онд түр хэрэгжиж эхлэхдээ тарифын шугамын 99%-ийг цуцалсан нь талууд хоорондын бараа, үйлчилгээний урсгалд бодит дэмжлэг болсон. Харин Карни худалдааны энгийн хэлэлцээрээс цааш ахиж, интеграцын арга хэрэгсэл өөрөө улс төрийн дарамтын зэвсэг болж буйг санууллаа. “Эдийн засгийн интеграцыг одоо зэвсэг болгож, тарифыг дарамтад ашиглаж байна” гэж тэр хэлсэн нь АНУ-тай тарифын маргаан хурцдаж буй орчинд Оттава, Брюсселийн ойртолт ямар суурь логикоор урагшилж байгааг тодорхойлж байна.

Гэхдээ энэ санаачилга Вашингтоны сөрөг хариу үйлдлийг дагуулж болзошгүй байна. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Доналд Трамп уг санааг шоолон ярьж, хэрэв “дайсагнасан үйлдэл” гэж үзвэл Европын Холбоонд тариф ногдуулж магадгүй гэж анхааруулсан. Тэрээр “Хэрэв энэ нь сайн санаа бол зүгээр. Харин муу санаа бол Европт маш өндөр тариф тавина” гэж мэдэгдсэн. Ийм байр суурь нь Канад-ЕХ харилцааны гүнзгийрэл худалдаа, нийлүүлэлтийн сүлжээ, аюулгүй байдлын бодлогын огтлолцолд шинэ боломж нээхийн зэрэгцээ шинэ эрсдэл дагуулж болзошгүйг харуулж байна.

Оттава, Брюсселийн ярьж буй “холбогдох гишүүн” нь одоогийн ЕХ-ны дүрэмд байхгүй учраас хэлэлцэх сэдэв нь улс төрийн хувьд том, техник талаасаа хүнд сорилт хэвээр. Гэсэн ч CETA-гаас эхэлсэн бодит хамтын ажиллагаан дээр “ирээдүйн эвсэл” гэсэн илүү өргөн хүрээний зорилт нэмэгдэхийн хэрээр Канад-Европын харилцаа дан ганц худалдааны хэлэлцээрээс давж, эдийн засгийн аюулгүй байдал, Арктик зэрэг стратегийн асуудал руу тэлэх хандлага тодорч байна. Вашингтоны тарифын анхааруулга энэ үйл явцыг улам улс төржүүлж, талуудын сонголт бүрийг илүү өндөр өртөгтэй болгох төлөвтэй.