Кассан дээр төлөх бодит үнэ төлбөрийн хэлбэрээс улам их шалтгаалах боллоо

АНУ-д кассан дээр гарч ирэх эцсийн дүн сүүлийн үед төлбөрийн хэлбэрээс улам их хамаарах болжээ. Бэлэн мөнгөний хэрэглээ буурч, зээлийн картын хэрэглээ өсөхийн хэрээр нэг ижил бараа, үйлчилгээний “бодит үнэ” нь хэн яаж төлж байгаагаас шалтгаалан өөрөөр мэдрэгдэх нөхцөл бүрдэж байна. Үүнд пенни үйлдвэрлэл зогссоноос үүдсэн бэлэн мөнгөний дугуйруулалт, мөн картын нэмэгдэл шимтгэлийн түгээмэлжилт зэрэг хоёр чиглэл зэрэгцэн нөлөөлж эхэллээ.

Энэ өөрчлөлтийн нэг гол шалтгаан нь хамгийн жижиг нэгжийн зоосны үйлдвэрлэл албан ёсоор дууссантай холбоотой. АНУ-ын Зоосны газар Филадельфид өнгөрсөн арваннэгдүгээр сард сүүлчийн пенниг гаргаснаар 232 жилийн үйлдвэрлэл өндөрлөсөн байна. Тус байгууллагын мэдээлснээр пенни үйлдвэрлэх өртөг өмнөх арван жилд нэг зоос тутамд 1.42 центээс 3.69 цент болж өссөн нь бодлогын дарамтыг нэмэгдүүлжээ. Гэхдээ ойролцоогоор 300 тэрбум пенни одоо ч гүйлгээнд байгаа гэж тооцсон нь шилжилт шууд нэг өдөрт дуусахгүйг харуулж байна.

Нөгөө талд нь мужуудын түвшний зохицуулалт эрчимжиж, бэлэн мөнгөөр төлөхөд “никельд ойртуулан” дугуйруулах практик бодитоор өргөжиж байна. Centsless-ийн National Cash Rounding Legislative Observatory-ийн мэдээлснээр пенни үйлдвэрлэл зогссоноос хойш 20 муж бэлэн мөнгөөр төлөх дүнг никельд ойртуулан дугуйруулахыг зөвшөөрсөн эсвэл шаардсан хууль баталжээ. Холбооны түвшинд ч хэлэлцүүлэг үргэлжилж, Конгресст Common Cents Act нэртэй хоёр намын дэмжлэгтэй хуулийн төсөл өргөн баригдсан бөгөөд яг мөнгө олдохгүй үед нийт дүнг никельд ойртуулан дугуйруулахыг зөвшөөрөхөөр тусгав. Төсөлд нийт дүн 1, 2, 6, 7 центээр төгсвөл доош нь, 3, 4, 8, 9 центээр төгсвөл дээш нь дугуйруулна гэж заасан байна.

Гэхдээ хэрэглэгчийн нүдэнд хамгийн түрүүнд мэдрэгдэх өөрчлөлт нь картын төлбөр дээрх нэмэгдэл шимтгэл болж байна. Visa болон Mastercard 2013 оноос худалдаачдад зээлийн картын гүйлгээнд нэмэгдэл шимтгэл ноогдуулахыг зөвшөөрсөн ч дебит карт дээр зөвшөөрдөггүй гэж мэдээлсэн. Мэргэжилтнүүдийн хэлснээр жижиг худалдаачид зардлаа нөхөхийн тулд картын нэмэгдэл шимтгэл нэмж авах нь олширч, худалдаачид карт уншуулахад төлдөг “swipe fee” буюу гүйлгээний шимтгэл, ялангуяа зээлийн карт дээр өндөр байна гэж гомдоллодог. Кристал Калджоб ч жижиг худалдаачид нэмэгдэл шимтгэл тогтоох нь олширч байна гэж хэлээд, өөртэй нь ажилладаг олон худалдаачин бэлэн мөнгөний төлөлтийг хэрхэн зохицуулах бодлогод тодорхой чиглэл хүсэж байна гэж мэдэгдсэн байна.

Энэ сэдэв зөвхөн нэмэгдэл шимтгэлээр тогтохгүй, зах зээлийн зохицуулалтын түвшинд ч маргаан дагуулж буй. 2005 онд жижиглэн худалдаачид Visa ба Mastercard-ийн эсрэг гаргасан өрсөлдөөний эсрэг нэхэмжлэлтэй холбоотой хэлэлцээрийн төсөл нь гүйлгээний шимтгэлийг бууруулж, өндөр шимтгэлтэй зарим картыг худалдаачид татгалзах боломж нээхээр байна. Харин Дилан Жон үүнийг төлж буй өндөр гүйлгээний шимтгэлийн шууд үр дагавар гэж үзээд, гаднаас нь харахад боломжийн мэт боловч худалдаачдад өгөх үр өгөөж нь хангалтгүй, мөн гол асуудал болох өрсөлдөөн дутмаг байдлыг уг хэлэлцээр шийдэхгүй гэж онцолсон. Үүний эсрэг байр сууринаас Visa энэ хэлэлцээр нь АНУ-ын бүх хэмжээний худалдаачдад бодит дэмжлэг, илүү уян хатан байдал, төлбөр хүлээн авах сонголт нэмнэ гэж мэдэгдсэн бол Mastercard үүнийг шүүхийн хүлээлтэд нийцүүлж, бүх талын ашиг сонирхлыг тэнцвэржүүлсэн тохиролцоо гэж тайлбарлажээ.

Ингэснээр нэг талд бэлэн мөнгөний тооцоонд дугуйруулалт нэвтэрч, нөгөө талд картын төлбөр дээр нэмэгдэл шимтгэл нэмэгдэх магадлал өсөхийн хэрээр жижиглэнгийн үнэнд хэрэглэгчийн мэдрэмж чангарч байна. Худалдан авагчдын хувьд “яг хэд” төлж буй нь кассан дээр барих мөнгө, эсвэл уншуулах картаас хамаарч өөрчлөгдөх нөхцөл дэлгэрч, худалдаачдын хувьд шимтгэл, дугуйруулалтын бодлогоо тодорхой болгох дарамт нэмэгдлээ. Эцэст нь энэ шилжилт зардлын ачааллыг ил тод болгож байгаа ч хэн ямар төлбөр сонгож байгаагаас шалтгаалсан зөрүүг бодит амьдрал дээр улам тодруулж байна.