Казахстан Улс анх удаа Курултайн сонгуулиа явуулж, Үндсэн хуулийн шинэчлэлийн бодит хэрэгжилт эхэллээ

Казахстан Улс анх удаа Курултайн сонгуулиа явуулж, Үндсэн хуулийн шинэчлэлийн бодит хэрэгжилт эхэлснийг дотоодын улс төрийн шинэ бүтэц, эрх мэдлийн хуваарилалтаар дамжуулан шалгалаа. Нийт долоон намаас 545 нэр дэвшигч 145 суудлын төлөө өрсөлдөж, “Адилет” нам 71.17 хувиар тэргүүлэв. Сонгуулийн дүнд бүрдсэн шинэ Курултай 5 жилийн хугацаатай ажиллах бөгөөд анхны чуулганаа 30 хоногийн дотор хийхээр төлөвлөсөн нь реформын хэрэгжилтийн дараагийн алхам руу нэг мөр орох дохио болж байна.

Энэ удаагийн сонгуулийн онцлог нь Курултайг нэг улсын хэмжээнд нэг тойргоор, нууц санал хураалтаар сонгодог тогтолцоог бодитоор туршсан явдал байв. Курултай нь Үндсэн хууль болон бусад хуулийг батлах, Ерөнхийлөгчийн татгалзсан хуулийг дахин хэлэлцэх зэрэг өргөн бүрэн эрхтэй байгууллага гэж хуульчлагдсан. Өөрөөр хэлбэл, эдийн засаг, нийгмийн бодлогоос эхлээд институцийн өөрчлөлт хүртэл олон асуудал дээр шийдвэр гаргах төв цэг нь энэхүү бүрэлдэхүүнд төвлөрнө.

Ерөнхийлөгч Касым-Жомарт Токаев сонгуулийн үр дүн гарснаас хойш 30 хоногийн дотор анхны чуулганыг зарлан хуралдуулах зохицуулалттай. Парламентын зохион байгуулалт нэг дарга, гурван орлогчтой бөгөөд үйл ажиллагаа нь хууль ёсны, хамтын, нээлттэй, улс төрийн олон талт зарчимд тулгуурлан явахаар хуульчилсан нь шинэ тогтолцооны гол зарчим болж байна. Шинэ бүрэлдэхүүн анхны чуулганаа товлосноор хууль тогтоох процессын дараалал, дотоод хяналт-шинжилгээний институцүүдтэй ажиллах горим нь илүү тод харагдах төлөвтэй.

Энд институцийн зураглал зөвхөн хуралдаанаар хязгаарлагдахгүй. Үндсэн хуулийн цэц, Төв сонгуулийн хороо, Дээд аудитын газар, Дээд шүүх зэрэг байгууллагуудын оролцоотойгоор улс төрийн тогтолцооны тэнцвэр, хяналтын бүтэц хэрхэн ажиллах нь бодит сорилт болно. Казахстан Улсын Гадаад хэргийн яамны түвшинд ч энэ шинэчлэлийг бүс нутгийн өргөн хүрээний өөрчлөлттэй уялдуулан тайлбарлаж байна.

Токаевын хэлснээр, “Одоогийн бидний хийж байгаа реформыг бүхэлд нь авч үзэхэд үүнийг Казахстан болон өргөн бүс нутагт зэрэгцэн явагдаж буй өөрчлөлтийн хүрээнд ойлгох ёстой”. Мөн тэрээр “Өнөөдөр олон улсын систем улам нарийвчилж, урьдчилан таамаглахад хүндрэлтэй болж байна” хэмээн онцолсон нь дотоод реформын логик гадаад орчны тодорхойгүй байдалтай хэрхэн огтлолцож байгааг илэрхийлж байна. Ийм нөхцөлд хууль тогтоох байгууллагын институцийн тогтвортой байдал, олон талт улс төрийн орчин бодлогын залгамж чанарт шууд нөлөөлөхөөр байна.

Монгол Улс, Казахстан Улсын хамтын ажиллагааны хүрээнд худалдаа, санхүү, эрчим хүч зэрэг салбарыг хамарсан 18 баримт бичигт гарын үсэг зурсан нь хоёр улсын харилцаа бодит төслүүдээр хэмжигдэх шатандаа байгааг харуулна. Үүнтэй зэрэгцэн Казахстаны дотоод улс төрийн шинэчлэлийн явц, хууль тогтоох байгууллагын шийдвэр гаргалтын хэв маяг гадаад түншлэл, бизнесийн орчинд ч нөлөөлөх суурь хүчин зүйлсийн нэг болж байна. Шинэ Курултай 30 хоногийн дотор анхны чуулганаа хийхээр буй энэ үед реформын дараагийн бодит үр дүн, институтүүдийн харилцан ажиллах механизм нь анхаарлын төвд хэвээр үлдэнэ.