Орос, Украин Хар тэнгисийн боомтуудыг онилж, үр тарианы тээврийг саатуулан дэлхийн хүнсний дарамтыг нэмэгдүүлэв

Орос, Украин Хар тэнгисийн бүсийн боомтын дэд бүтцийг харилцан онилж, үр тарианы урсгалын гол зангилаануудыг эмзэг болголоо. Үр тарианы терминал, нефтийн танкер, усан онгоц руу цохилт өгснөөр даатгал хийх эрсдэл өсөж, олон тээвэрлэгч боомтуудаас зайлсхийж эхэлсэн байна. Ингэснээр “Европын талхны агуулах” гэж нэрлэгддэг бүсээс гарах тээвэр гацаад, нийлүүлэлтийн сүлжээний дарамт ахиж байна.

Гаалийн дүнгээр хоёр улс зургадугаар сар хүртэлх нэг жилд ойролцоогоор 100 сая тонн үр тариа экспортолсон нь Хар тэнгисийн урсгал дэлхийн хэмжээнд ямар жинтэйг сануулж байна. Харин одоо даатгал олдохгүйд хүрсэн усан тээвэр хумигдаж, тээвэрлэлт өөрөө илүү үнэтэй, илүү тодорхойгүй болжээ. Үнийн эрсдэл зөвхөн үр тарианд тогтохгүй, бордоо ба түлшний өртөг өсөхөөр хөдөө аж ахуйн бүх өртгийн хэлхээнд дам нөлөө үзүүлэхээр байна.

Украины газар дээгүүрх өөр чиглэлүүд ч ачааллыг бүрэн нөхөх хэмжээнд сааталгүй ажиллаж чадахгүй байгаа зураглал ажиглагдаж байна. Дунай мөрний ус багасах, мөн Зүүн Европын төмөр замын засвар зэрэг хүчин зүйлсээс шалтгаалан өөр маршрутуудын хурд, багтаамж хязгаарлагджээ. Ингэснээр усан замын эрсдэлийг тойрох гэсэн оролдлого өөрөө дахин саатал, нэмэлт зардал дагуулж, экспортлогчдын сонголтыг хумиж байна.

Зөвхөн Хар тэнгисийн мөргөлдөөн ч биш, бусад бүсийн тээврийн “нарийсал” нийлээд нийлүүлэлтийг давхар шахаж байна. Хормузын хоолойн бүслэлт, Германы Райн зэрэг усан замын гүехэнжилт нь далай ба голын тээврийн эрсдэлийг зэрэг нэмэгдүүлж, урсгалын тогтвортой байдлыг алдагдуулж байгаа дүр зурагтай. Ингэх тусам зах зээлд хугацаа, өртөг хоёрын савлагаа өсөж, худалдан авагчид илүү өндөр даатгал, тээврийн нэмэгдэл төлбөр тооцохоос аргагүй болж байна.

Усан зам хаагдах нь бордоо зэрэг хөдөө аж ахуйн орцын үнийг өсгөж, тариаланчдын дарамтыг нэмэгдүүлж байгааг шинжээчид онцолжээ. Бордоо, дизель, хөдөлмөрийн зардлын өсөлтөөс болж олон тариаланч санхүүжилтгүйдэн ирэх улирлын бэлтгэлээ хойшлуулж болзошгүй гэж анхааруулсан байна. CoBank-ийн Жакки Фатка “Фермийн түвшинд бэлэн мөнгө шахуу байгаа нь нэмэлт санхүүжилт эсвэл эргэлтийн хөрөнгө гарах хүртэл зарим тариаланчдыг ирэх ургацын жилд хэрэгцээгээ урьдчилан түгжих боломжгүй болгож байна” гэж бичжээ.

Эрсдэлийн давхцал улам өргөн хүрээтэй болж байгааг шинжээчид “олон хүчин зүйл нэг дор тулж” буйгаар тайлбарлаж байна. Ноэл Фрайер пүрэв гарагт “Ирэх жилийн ургацад ноцтой нөлөөлөх олон хүчин зүйл давхцана” гэж хэлээд, “Европ, АНУ-д цаг агаарын нөлөөгөөр ургац сүйдэж, Европын зуны халалт бэлчээрийн боломжийг буурууллаа” гэж нэмсэн байна. Тэрээр мөн “Хар тэнгисийн асуудал ойрын хугацаанд төгсөх шинжгүй, Ираны мөргөлдөөн эхэлснээс хойш бордооны асуудал улам муудаж байна”, түүнчлэн “Асар хүчтэй Эль Ниньо удахгүй тохионо гэсэн тодорхойгүй байдал нэмэгдэж байна” гэж хэлжээ. “Олон асуудал зэрэгцсэн ийм нөхцөлд төгсгөл нь яаж эргэхийг мэдэхгүй, энэ бол төгс шуурга” гэж Фрайер хэлсэн нь одоогийн савлагаа түр зуурын логистикийн асуудлаас даваад өрхийн хүнсний үнэ, фермерүүдийн санхүүжилтийн шийдвэр хүртэл өргөн хүрээнд нөлөөлөхөөр байгааг илтгэнэ.