Самар зажилдаг бодисыг хүн төрөлхтөн анчдын үедээ ч хэрэглэж байсан байж болзошгүй нь ил болов

Хүн төрөлхтөн өнөөдөр ч өргөн хэрэглэдэг психоактив бодисын нэг болох бэтэл самрыг тариалан дэлгэрэхээс өмнө, анчин-цуглуулагчдын үедээ хэрэглэж байсан байж болзошгүйг шинэ судалгаа ил болголоо. Австралийн Гриффитийн их сургуулийн баг Сулавесигийн хоёр анчин-цуглуулагчийн ховор араг ясыг шинжилж, шүдэнд нь бэтэл самрыг бүхлээр нь удаан сорсонтой нийцэх элэгдэл илэрснийг Science Advances сэтгүүлд нийтэлсэн байна. Судлаачдын тайлбарласнаар Areca catechu далдуу модны бэтэл самрыг сорох үед хөнгөн эйфори, сэрэмж нэмэгдэх нөлөө ажиглагддаг.

Энэхүү дүгнэлт нь мансууруулах буюу сэтгэлд нөлөөлөх бодисын хэрэглээ тариалан эхэлсний дараа л идэвхжсэн гэх өргөн тархсан ойлголтыг эргэн харахад хүргэж байна. Өмнө нь ийм төрлийн хэрэглээ тариалан эхэлсний дараа, ойролцоогоор 13,000 жилийн өмнөх исгэсэн ундаанаас эхэлсэн гэж үзэх нь давамгай байв. Харин Сулавесигийн олдвор дээрх ул мөр 25,000–16,000 болон 7,600–6,300 жилийн үеийн давхаргад хамаарах элэгдэл гэж баг мэдээлжээ. Өөрөөр хэлбэл, өнөөгийн психоактив хэрэглээний зарим хэвшил илүү эртний амьдралын хэв маягтай холбогдох боломжтой болж байна.

Судалгаанд дурдсанаар хоёр хүний шүдэнд гүн, дугуй ховилтой онцгой элэгдэл ажиглагдсан нь бүхэл самрыг удаан сорсон дадлаас үүдсэн гэж тогтоожээ. Энэ нь орчин үед түгээмэл байдаг, шохойн ус болон бусад орцтой хольж зажилдаг хэлбэрээс өөр хэрэглээ байх магадлалтайг ч давхар сануулна. Багийн таамаглалаар тухайн үеийн хэрэглээний нөлөө нь өнөөгийнх шиг хүчтэй биш, илүү зөөлөн байсан байж болох ч удаан хугацаанд давтагдсан тохиолдолд буйлны хүнд өвчин үүсгэхүйц зуршил байсан шинжтэй. Ингэснээр археологийн түвшинд зан үйл, хэвшлийн мөрийг шүдний элэгдэл мэт “биет” тэмдгээр тодорхойлох оролдлого улам чухал болж байна.

Тэд мөн бэтэл самрын нөлөөг зөвхөн таамгаар бус, туршилтаар нотлохыг зорьжээ. Судлаачид бэтэл самрыг хиймэл шүлсэнд дэвтээх туршилт хийж, бүхлээр нь сорох төдийд тархины үйл ажиллагаанд нөлөөлөх нэгдлүүд хангалттай хэмжээнд ялгарч байгааг илрүүлсэн байна. Энэ нь “зажлахгүй байсан бол нөлөө гарахгүй” гэх эргэлзээг тодорхой хэмжээнд багасгаж, шүдний элэгдлийн тайлбарт бодитой тулгуур нэмсэн гэж үзэж болохоор байна. Түүнчлэн аргачлалын хувьд орчин үеийн хэрэглээний механик үйлдэл, бодисын ялгарал хоёрын уялдааг эртний мөртэй нийлүүлж тайлбарласан нь анхаарал татна.

Бэтэл самрын хэрэглээ өнөөдөр Өмнөд болон Зүүн Өмнөд Азид түгээмэл бөгөөд дэлхийн хүн амын ойролцоогоор аравны нэг нь зажилдаг гэж мэдээлжээ. Профессор Адам Брумм үүнийг дэлхийн хаана ч бүртгэгдсэн мансууруулах хэрэглээний хамгийн эртний баримт байж магадгүй гэж хэлсэн байна. Мөн Адам Брумм бэтэл самар нь архи, кофеин, никотины дараах хамгийн өргөн хэрэглэгддэг дөрөв дэх психоактив бодис гэж дурджээ. Түүний тайлбарласнаар тариалангаас өмнөх маш эртний хэрэглээ өнөөгийн түгээмэл психоактив бодисын уг сурвалж байж болзошгүйг өмнөх тайлбарууд орхигдуулдаг.

Судалгаанд бэтэл самар зажлах өнөөгийн хэлбэрийн цаадах эртний дадлыг тодруулснаар, орчин үеийн зарим хэрэглээ анчин-цуглуулагчдын уламжлалтай гүн суурьтайг示лж байна гэж тэмдэглэжээ. Нэг талаар энэ нь сэтгэлд нөлөөлөх бодисыг хүмүүс зөвхөн суурин амьдрал, тариалангийн үеэс хойш “санаатайгаар” хэрэглэж эхэлсэн гэсэн ерөнхий ойлголтод шинэ асуулт тавьж байна. Нөгөө талаар өдөр тутмын жижиг дадал мэт харагддаг хэрэглээний ард хүний зан үйл, дасан зохицол, эрсдэлийн тэнцвэрийн урт хугацааны түүх нуугдаж болохыг санууллаа.