Сутай хайрхны тэнгэрийг тайх төрийн тахилга болж, өв соёлоо хамгаалах анхаарал дахин төвлөрөв

Сутай хайрхны тэнгэрийг тайх төрийн тахилгыг төрийн ёслолын дагуу зохион байгуулж, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн захирамжаар Улсын Их Хурлын дарга С.Бямбацогт төрийг төлөөлөн оролцлоо. Тахилгыг 2026.08.06-нд дөрөв дэх удаа үйлдсэн нь уламжлал, байгаль хамгааллын ач холбогдлыг зэрэг сануулах үйл явдал болов. Ёслолын хүрээнд төрийн нэрийн айлтгалыг уламжилсан нь орон нутгийн оролцоо, өв соёлын үргэлжлэл гэх хоёр чиглэлийн гол зангилаа боллоо.

Энэ удаад С.Бямбацогт айлтгалыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ахлах зөвлөх Н.Хүрэлбаатарт гардуулж, Н.Хүрэлбаатар дуудан сонсгосон байна. Төрийг төлөөлсөн оролцоо ийнхүү төв байгууллагын түвшинд баталгаажсанаар тахилгын ёслол нь зөвхөн нутгийн уламжлал бус, улсын хэмжээнд хадгалж хамгаалах өвийн асуудал гэдгийг дахин тодотгов. Үүнтэй зэрэгцээд биет бус өвийн судалгаа, сурталчилгааг үргэлжлүүлэх, орон нутгийн оролцоог тэлэх зорилгыг онцолжээ.

Ёслолын үеэр цагаан /бор/ адууг тэнгэрийн хүлэг болгон сэтэрлэсэн нь зан үйлийн гол хэсгийн нэг болж өнгөрөв. Уул, овоо тахих уламжлал нь байгальтай харилцах ёс заншил, шүтлэгийн ойлголт, нийтээр дагаж мөрдөх дүр жаяг зэрэг олон давхар агуулгыг нэг дор багтаадаг. Тиймээс төрийн тахилга хэлбэрээр зохион байгуулагдах бүрт тухайн нутгийн өв соёлын давтагдашгүй шинж, түүнтэй холбоотой мэдлэг, дамжуулалтын асуудал дагаж яригддаг.

Энэ утгаараа ЮНЕСКО “Уул овоо тахих монгол зан үйл”-ийг яаралтай хамгаалах шаардлагатай соёлын биет бус өвийн Дэлхийн жагсаалтад бүртгэсэн талаар ёслолын үеэр онцолсон байна. Бүртгэлтэй холбоотойгоор уг өвийн судалгаа, сурталчилгаа тогтвортой үргэлжлэх, олон нийтэд зөв мэдээлэл хүрэх шаардлага улам тодордог. Мөн нутгийн иргэдийн оролцоо, уламжлалт мэдлэгийг хадгалах орчин нөхцөл, зан үйлийг дагаж мөрдөх соёлын хариуцлага бодит ажил хэрэг болохыг санууллаа.

Сутай хайрхан нь Говь-Алтай аймгийн Тонхил, Дарви, Ховд аймгийн Цэцэг, Дарви сумдын нутгийн заагт оршдог. Сутай хайрхны Их овоог 2008 онд төрийн ёслолоор тахиж, төрийн тахилгат хайрхны зэрэгт өргөмжилсөн нь өнөөдрийн ёслолын суурь түүх, үргэлжлэл юм. Ийнхүү төрийн тахилга нь тухайн газрын шүтлэг, уламжлалыг баталгаажуулахын зэрэгцээ хамгаалалтын асуудлыг нэг шугамд авчрах боломжийг нэмэгдүүлж байна.

Улсын Их Хурлын Хэвлэл мэдээлэл, олон нийттэй харилцах газрын мэдээллээр энэ удаагийн тахилга нь уламжлал ба байгаль хамгааллын ач холбогдлыг дахин онцолж, өв соёлоо хамгаалах анхаарлыг төвлөрүүлэхэд чиглэв. Цаашид биет бус өвийн судалгаа, сурталчилгааг үргэлжлүүлэхийн зэрэгцээ орон нутгийн оролцоог тэлэх зорилго давхар яригдсан нь ёслолын үр дүнг зөвхөн нэг өдрийн үйл явдлаар хязгаарлахгүй байгааг харууллаа. Төрийн ёслолын дэг жаяг, олон улсын бүртгэлийн анхаарал хоёр нэг дор давхцсан энэ өдөр Сутай хайрхны тахилга нь өв соёлын хамгаалалтын асуудлыг бодитоор сануулсан үйл явдал болж өнгөрөв.