Трамп Ирантай мөргөлдөөн өрнүүлж буй үед Нобелийн энх тайвны шагнал авахгүй ч нөлөө нь үлдэнэ

Шинжээчдийн дүгнэлтээр АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп энэ жилийн Нобелийн энх тайвны шагналыг өөрөө авахгүй ч Норвегийн Нобелийн хорооны шийдвэрт түүний нөлөө мэдрэгдэхээр байна. Ирантай мөргөлдөөн өрнүүлж буй энэ үед шагналын сонголт улам эмзэг сэдэв болж, улс төрийн дарамт, дохио зангааг хэрхэн тооцох нь анхаарлын төвд орлоо. Хороо шагналыг ямар мессежтэйгээр олгох вэ гэдэг нь зөвхөн нэр дэвшигчдийн тухай асуудал биш, үр дагаврын эрсдэлийн тухай яриа болж хувирч байна.

Нобелийн энх тайвны шагналтныг аравдугаар сарын 9-нд зарлана. Энэ удаагийн сонголт нь шагнал олголтын уламжлалт шалгуураас гадна тухайн шагналын дараах улс төрийн хариу үйлдэл ямар байхыг урьдаас тооцоолох шаардлага нэмэгдэж буйг ажиглагчид онцолжээ. Ослогийн Энх тайвны судалгааны хүрээлэнгийн (Peace Research Institute Oslo) түр захирал Хаакон Гьерлёүв хэлэхдээ, өнгөрсөн жилийн жишээ энэ удаад ч тооцоололд шууд нөлөөлнө гэж үзсэн байна.

Түүний ярьснаар, “Өнгөрсөн жилийн Нобелийн тойрсон үйл явдлууд, Мариа Корина Мачадо шагналаа дараа нь Трампад өгсөн явдал хорооны тооцоололд нөлөөлнө гэж бодож байна.” Гьерлёүв мөн хорооны гол санаа зовнил нь шагналыг хэнд олговол Дональд Трампаас ирэх дарамтад оруулах эсэх, мөн шагнал нь ашигтай юу эсвэл хор уршигтай юу гэдгийг тунгаах явдал гэж тодорхойлжээ. “Хороо шагналыг хэн нэгэнд олговол Дональд Трампаас ирэх дарамтад оруулах уу, шагнал нь сайн үр дагавартай юу эсвэл эсрэгээрээ юу гэдгийг тунгаана,” гэж тэр хэлсэн байна.

Эйвинд Стенерсен ч мөн энэ хүрээнд хорооны дотоод уур амьсгалыг “Тэдэнд Трампын эсрэг хатуу байх тодорхой дарамт бий,” хэмээн тайлбарлажээ. Тэрбээр үүнийг зөвхөн нэг улстөрчийн нөлөө гэхээсээ илүү олон улсын нөхцөл байдал хурцадсан үетэй холбон үзэж, “Энэ ноцтой олон улсын нөхцөлд либерал ардчилал, олон улсын эрх зүй, хүний эрхийг хамгаалсан Энх тайвны шагнал хэрэгтэй” гэсэн байр суурь илэрхийлсэн байна. Ингэснээр сонголт нь тухайн хүний гавьяаг үнэлэхээс гадна ямар үнэт зүйлсийг хамгаалж буйгаа тод харуулах дохио болж хувирах эрсдэлтэй.

Өөр өөр өнцгөөс нэр дэвшигчдийн дүр төрхийг тайлбарласан байр суурь ч гарчээ. Карим Хаггаг “Пап лам бол зөвхөн шашны зүтгэлтэн биш, тэргүүлэх оюуны манлай болж гарч ирсэн” хэмээн дүгнэсэн байна. Харин сэтгүүлч Мариа Ресса эрх мэдэл, олон улсын дэг журмын талаар “Дарангуйлагчид дэлхийг жолооддоггүй,” мөн “Бид баримталдаг стандарт гэж бий, хүчтэй нь зөв болгодоггүй” гэж хэлжээ.

Эцэст нь, аравдугаар сарын 9-нд тодрох шийдвэр зөвхөн нэг шагналын эзнийг зарлах өдөр байхгүй болж магадгүй байна. Сонголт нь Норвегийн Нобелийн хорооны хувьд “шагналын нөлөө” ямар хэлбэрээр буцаж ирэхийг тооцсон бодит шалгалт болж, Трампын нэр өөрөө шууд бус байдлаар хэлэлцүүлгийн сүүдэр, эсвэл дарамтын хэмжүүр болон үлдэх төлөвтэй. Хэн тодрох нь тодорхойгүй хэвээр ч хорооны болгоомжлол, тэнцвэр хайлт энэ удаад бүр ч хүчтэй тусах нь ажиглагчдын нийтлэг дүгнэлт болж байна.