Венесуэльд уул уурхайн хөрөнгө оруулалт сэргэхийн хэрээр тусгаарлагдсан уугуул иргэдийн амьдралд заналхийлэл нэмэгдэв

АНУ нэгдүгээр сард Ерөнхийлөгч Николас Мадурог огцруулсны дараа Венесуэль хөрөнгө оруулагчдын анхааралд дахин оржээ. Гэвч уул уурхайн хөрөнгө оруулалт эргэн сэргэх дохио нь тусгаарлагдсан уугуул иргэдийн амьдрах орчин, эрүүл мэнд, аюулгүй байдалд дарамт нэмэгдэх эрсдэлийг дагуулж байна. Survival International-ын мэдээлснээр дэлхийн хэмжээнд 10 улсад дор хаяж 196 тусгаарлагдсан бүлэг байгаа бөгөөд 96 хувиас дээш нь олборлолтын дарамтад байна.

Венесуэлийн гол олборлолтын бүс гэгддэг Ориноко уул уурхайн нумд хүний эрхийн ноцтой зөрчил, байгаль орчны сүйтгэл төвлөрч ирсэн гэж байгууллагууд анхааруулж байна. Мэдээлснээр Колумбын зэвсэгт бүлэглэлүүд, зохион байгуулалттай гэмт хэргийн сүлжээ болон Венесуэлийн гэмт бүлэглэлүүд алтны ордын хяналтын төлөө өрсөлддөг. Үүний зэрэгцээ албадан хөдөлмөр, хүн худалдаалах гэмт хэрэг, бэлгийн мөлжлөг өргөн тархаж, гол мөрөн бохирдож, ой устаж байна.

Эндхийн хамгийн эмзэг тал нь тусгаарлагдсан уугуул иргэдийн асуудал. Венесуэлийн тусгаарлагдсан уугуул иргэд нь Жөди-Хотӣ, Увоттүжа-Пиароа, Яномами, Эньепа-Панаре гэсэн дөрвөн ард түмэнд хамаардаг. Олборлолт зам, ажиллах хүч, тоног төхөөрөмж, суурьшил дагуулж, гаднын хүмүүс алслагдсан нутагт нэвтрэх нөхцөлийг бүрдүүлдэг нь тэдний “тусгаарлагдсан” хэв шинжийг алдагдуулах бодит шалтгаан болдог. Энэ төрлийн нэвтрэлт нэмэгдэх тусам мөргөлдөөн, шахалт, хүчирхийллийн эрсдэл давхар өснө.

Нөгөө талд нь эрүүл мэндийн эмзэг байдал бий. Тусгаарлагдсан бүлгүүд түгээмэл халдварт өвчний дархлаа сул тул холбоо тогтоох нь сүрьеэ, хумхаа, томуу, COVID-19 зэрэг өвчний дэгдэлтээр гамшиг дагуулж болзошгүй. Үүнийг зөвхөн эмнэлгийн асуудал гэж үзэх аргагүй: уурхайн тэлэлт нь нүүдэл, зах зээл, үйлчилгээний урсгалыг дагуулж ирдэг учраас алслагдсан бүсэд хүмүүсийн хөдөлгөөн эрчимждэг. Ийм нөхцөлд халдварын тархалт, эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмжийн зөрүү улам хурцадна.

Олон улсын эрх зүйгээр уугуул иргэдийн нутагт хөгжүүлэлт хийхийн өмнө чөлөөтэй, урьдчилсан, мэдээлэлд суурилсан зөвшөөрөл шаардагддаг ч тусгаарлагдсан бүлгүүд ийм зөвшөөрөл өгөх боломжгүй. Responsible Mining Assurance-ийн Санаачилга (IRMA) нь үүнийг тусгасан стандарт хүлээн зөвшөөрдөг бөгөөд тусгаарлагдсан ард түмэн зөвшөөрөл өгөх боломжгүй тул тэдний нутагт олборлолтыг хориглодог. Гэвч бодит хэрэгжилт нь засаглалын асуудал, хэрэгжилтийн чадавх сул, улс төрийн хүсэл дутмаг байдалтай тулгарч, хууль бус ажиллагаа хууль ёсны уурхайтай зэрэгцэн үргэлжилж болзошгүй гэж тэмдэглэжээ.

Ийм орчинд тусгаарлагдсан иргэдийн байр суурь илэрхий гарч байна. Нэрээ нууцалсан яномами хүн Survival International-ын судлаачдад “Яномами, Екуана хүмүүсийг хэлдэг шиг ядуу биш. Бидний баялаг бол газар нутгаа зарж, алт олборлох чадвар биш; ой модондоо сайн амьдрах, цэвэр гол мөрөн, эрүүл хүмүүс юм. Бид нутагт маань уул уурхайг хуульчлахын эсрэг, алт газар дороо үлдэх ёстой гэж үздэг” гэж хэлжээ. Хамгаалалт сул хэвээр бол Ориноко бүсийн хөгжил хууль бус олборлолт, хүний эрхийн эрсдэлийг улам тэлэх төлөвтэй бөгөөд уул уурхайн дарамт нэмэгдэхтэй зэрэгцэн энэ анхааруулга улам чангарч байна.