Вьетнамын залуу гэр бүлүүд санхүүгийн боловсрол дутмаг байдалдаа "халаглаж" сууна

Вьетнамын нийслэл Хо Ши Мин хотноо амьдардаг, өдгөө 31 настай Ту Ха болон түүний нөхөр нийлээд 100 сая гаруй донг буюу 3,800 орчим ам.долларын орлоготой боловч 200 сая донгийн төсвөөр хуримаа хийх үедээ бараг хуримтлалгүй гэдгээ мэджээ. Хос хуримын урьдчилгаа төлбөрийг хэсэгчлэн төлж, өдөр тутмын хэрэглээгээ танах шаардлагатай болсон байна. Хагийн нөхөр, Вьетнамд багшилдаг Их Британийн иргэн Питер сард 80 орчим сая донгийн орлоготой. Тэрбээр өмнө нь Хо Ши Мин хотын амьдралын өртгийг харьцангуй хямд хэмээн үзэж, зарлагаа төдийлөн хянадаггүй байжээ. Залуус хамтран амьдарч эхэлснийхээ дараа зөвхөн орон сууцны түрээсэнд сард 20 гаруй сая донг төлж, гадуур нэг удаа хооллохдоо 800,000-1 сая гаруй донг зарцуулдаг байв. Үүн дээр аялал, фитнес, саун, гэрийн үйлчилгээ, дэлгүүр хэсэх болон тэжээвэр амьтны зардал нэмэгдэж буй. Питер хуримдаа мөнгө хуримтлуулахын тулд өдөрт хоолны зардлаа 200,000 донгоор танаж, ажилладаг сургуулийнхаа үнэлгүй хоолыг идэх болсон төдийгүй хос аяллын бүх төлөвлөгөөгөө цуцалжээ. Тэр ч бүү хэл санхүүгийн нөхцөлөө тогтвортой хэмээн үзэж байгаа тул ойрын хугацаанд хүүхэдтэй болох талаар огтхон ч төлөвлөөгүй байна.

Орлого нэмэгдэх тусам хэрэглээ нь өсчээ Үүнтэй ижил асуудал Винь Лонг мужид амьдардаг, өдгөө 26 настай Ту Нгием болон Ван Санг нарт мөн тулгарчээ. Тэд сард 40 сая гаруй донгийн орлоготой, өөрийн орон сууцтай, мөн өр зээлгүй боловч өнгөрсөн оны сүүлээр байшингаа засах үедээ хуримтлалгүй байснаа анзаарав. Залуус муждаа пиццаны газар ажлуулдаг бөгөөд Санг үл хөдлөх хөрөнгийн зуучлагчаар давхар хөдөлмөр эрхэлдэг аж. Гэвч өдөр бүр кофе, сүүтэй цай авах, гадуур тогтмол хооллохын зэрэгцээ шаардлагагүй гэр ахуйн хэрэгсэл худалдан авах, олон нийтийн уулзалт, арга хэмжээнд мөнгө зарцуулах зэрэг жижиг хэрэглээ нь нийлүүлээд нийт орлогынх нь ихэнхийг шингээсэн байна. Японы Олон улсын хамтын ажиллагааны байгууллага буюу “JICA”-ийн 2022 оны судалгаанд вьетнамчуудын 61.4 хувь нь орлого, зарлагаа төлөвлөж удирддаггүй гэдгийг дурджээ. Мөн 53 хувь нь гэр бүлээрээ мөнгө хуримтлуулахад хүндрэлтэй байдаг бол 23.7 хувь нь өмнөх 12 сарын хугацаанд огт мөнгө хадгалаагүй хэмээн хариулсан байна.

Хуримтлал үүсгэх нь зөвхөн орлогын асуудал биш Вьетнам дахь “Fulbright University Vietnam”-ийн сэтгэл судлалын профессор Нэйтан Гелертын тайлбарласнаар хуримтлалгүй байх нь зөвхөн орлогын хэмжээнээс шалтгаалдаггүй аж. Харин хосууд санхүүгийн нийтлэг зорилтгүй байх, мөнгийг өөр өөр байдлаар үнэлэх зэрэг нь зарлагын талаар санал зөрөхөд хүргэдэг байна. Тухайлбал, нэг нь мөнгийг санхүүгийн аюулгүй байдлын хэрэгсэл хэмээн үзэн хуримтлуулахыг хүсдэг бол нөгөө нь амьдралаас таашаал авах, бусадтай хуваалцах эсвэл өөрийгөө урамшуулах хэрэгсэл хэмээн харж болохыг Гелерт тайлбарлав. Мөн тэрбээр оролого нэмэгдэхийн хэрээр илүү үнэтэй амьдралын хэв маягт шилжиж, хэрэглээний хүлээлт өсөх нь хуримтлал үүсгэх боломжийг бууруулж магадгүй хэмээн үзжээ. Гелерт хосуудад эхлээд зарлагаа тодорхой хугацаанд бүртгэж, ангилах, дараа нь санхүүгийн зорилгоо хамтран тогтоохыг зөвлөсөн байна. Мөн хүн бүрийн хувийн хэрэглээний төсвийг тусад нь тооцож, өндөр дүнтэй худалдан авалтыг ямар хэмжээнээс эхлэн хамтран шийдэхээ урьдчилан тохирох боломжтой хэмээн үзэж буй.

Зарлагаа төлөвлөсний дараа хуримтлал нь нэмэгдэж байжээ Байшингийн засварын мөнгөө гэр бүлээсээ зээлэх шаардлагатай болсныхоо дараа Нгием болон Санг нар санхүүгийн зуршлаа өөрчилжээ. Тэд сард олж буй нийт орлогынхоо 6-8 сая донгийн хүнсэнд, 15 саяыг хөрөнгө оруулалтад, 10 саяыг онцгой хэрэгцээний хуримтлалд төвлөрүүлсэн бол дахин 10 саяыг амьжиргааны буад зардалд хуримтлуулах болсон байна. Нгиемийн хувьд уух ундаагаа гэртээ бэлтгэж, хэрэгцээгүй гал тогооны хэрэгслээ зарж, гэртээ илүү олон удаа хоол хийх болжээ. Харин Санг шаардлагагүй уулзалт, арга хэмжээнээс татгалзсан байна. Хос ийнхүү найман сарын турш зарлагаа яхнаж, орлогоо нэмэгдүүлсний дараа автомашин худалдан авч, шаардлагатай үед ашиглах хуримтлалтай болжээ. Ха болон Питер ч хуримынхаа дараа санхүүгээ илүү системтэй удирдахаар төлөвлөж байна. Гелертын үзэж буйгаар санхүүгийн боловсролыг эртнээс эзэмших нь ийм асуудлыг бууруулах нэг боломж юм. АНУ-д энэ оны байдлаар 39 муж суралцагчдаа ахлах сургууль төгсөхөд хувийн санхүүгийн боловсролын хичээл судалсан байх шаардлага тавьдаг хэмээн “Council for Economic Education”-ийн судалгаанд дурджээ.