Aditya-L1-ийн шинэ өгөгдөл Нарны титэм яагаад хэт халуун хэвээр байдгийг тайлах чухал түлхүүр өглөө

Энэтхэгийн Астрофизикийн хүрээлэн (Indian Institute of Astrophysics, IIA)-ийн астрофизикийн баг Aditya-L1 сансрын хөлгийн ажиглалтаар Нарны титэм яагаад гадаргуугаасаа үлэмж халуун хэвээр байдгийг тоон хэмжүүртэйгээр тайлбарласан байна. Судалгааны үр дүн Astrophysical Journal Letters-д нийтлэгдэж, титмийн “энергийн төсөв”-ийг хоёр гол эх үүсвэрийн харьцаагаар задалжээ. Тэдний тооцоогоор Нарны гадаргын хөөсөрч буцлах хөдөлгөөнөөс үүсэх долгион нийт хэрэгцээний 7 хувийг л хангана.

Үлдсэн 93 хувь нь Нарны агаар мандалд орооцолдсон соронзон орны шугамууд тасарч, дахин холбогдох явцад энерги нөхөгдөх замаар нийлүүлэгддэг гэж багийнхан дүгнэсэн байна. Өөрөөр хэлбэл долгион энерги зөөвөрлөдөг ч дангаараа хүрэлцэхгүй, харин соронзон орны шугамын дахин холболт титмийн халалтыг авч явах гол механизм болж байна гэсэн үг. Ийм тоон хуваарилалт өмнө нь санал дүгнэлт хэлбэрээр ярьдаг байсан маргааныг хэмжүүртэй болгож өгсөнөөрөө ач холбогдолтой гэж судлаачид үзжээ.

Тооцооллыг гаргахдаа баг 2024 оны наймдугаар сарын 5-нд болсон маш эрчимтэй титмийн массын шидэлтийн өгөгдөл дээр төвлөрөн шинжилгээ хийсэн байна. Тухайн үзэгдлийн цацралтыг Aditya-L1-ийн Velc (Visible Emission Line Coronagraph) титэм дуран бүртгэжээ. Ийм бодит үйл явдлын үеийн ажиглалтад түшиглэсэн нь титмийн энерги хэрхэн “алга болж”, хэрхэн “эргэж нөхөгддөг” мөчлөгийг цаг хугацааны дарааллаар нь барих боломж олгосон гэж тайлбарлав.

Судалгаанд тэмдэглэснээр титмийн массын шидэлтийн дараах 10 цагийн дотор соронзон шугамууд анхны байдалдаа эргэн очиж, дахин холбогдон титмийн энерги дахин зохион байгуулагдсаныг ажигласан байна. Энэ ажиглалтыг титмийн халалтын 93 хувийг тайлбарлах түлхүүр нотолгоо гэж үзжээ. Хэрвээ энерги алдагдсанаараа үлдээд, богино хугацаанд дахин “ангилагдан” нөхөгдөхгүй бол титмийн тогтвортой өндөр температурын зураглал өөрөөр харагдах байсан гэсэн санаа судалгааны логикт суурилж байна.

Профессор Р.Рамэш “Хэрэв титмийн массын шидэлт бүрээр Нар асар их энерги алдаад, нөхөгдөхгүй бол дэлхий эргэж буцахгүйгээр гүн хөлдөлтөд орно” гэж хэлээд, “Гэвч эдгээр шугамууд хэдхэн цагийн дотор дахин холбогдож, алдагдсан энергийг Нар нөхдөг” хэмээн тайлбарласан байна. Тэрээр мөн “Долгионууд энерги зөөвөрлөдөг ч хангалтгүй, харин соронзон орны шугамууд тасарч дахин холбогдох нь гол эх үүсвэр” болсон гэжээ. Судалгааны энэ дүгнэлт нь титмийн халалтын маргаанд аль механизм давамгайлдгийг хувь хэмжээгээр нь хэлж өгсөнөөрөө онцлог юм.

Эндээс гарах практик ач холбогдол нь сансрын цаг агаарын эрсдэлийг үнэлэх, цаашдын загварчлалын суурь хэмжүүрийг сайжруулах боломжтойтой холбоотой. Титмийн массын шидэлтүүд нь туйлын туяа үүсгэхийн зэрэгцээ дэлхийн соронзон орны шуурга өдөөж, цахилгаан сүлжээ болон холбоо, цаг уурын хиймэл дагуулуудад нөлөөлөх эрсдэлтэй гэж судлаачид сануулжээ. Aditya-L1-ийн Velc-ийн өгөгдөл дээр тулгуурласан энэ тооцоо нь эрсдэлийн үнэлгээний загваруудад ямар механизмын энергийг хэр жинлэж оруулахыг тодруулж, цаашдын хэмжилт, тооцооллын чиглэлийг илүү тодорхой болгож байна.