АНУ-ын Төрийн департамент: Монгол Улс хөрөнгө оруулагчдын сонирхлыг татдаг ч эрсдэлтэй зах зээл гэж үзсээр байна

АНУ-ын Төрийн департамент энэ оны “Хөрөнгө оруулалтын орчны мэдэгдэл”-ээ нийтэлж, Монгол Улс хөрөнгө оруулагчдын сонирхлыг татдаг ч уг сонирхлыг бодит хөрөнгө оруулалт болгон хувиргахад хүндрэлтэй хэвээр байгааг онцоллоо.

Дэлхийн 170 гаруй орны бизнес, хөрөнгө оруулалтын орчныг хамардаг уг тайланг тухайн улс дахь АНУ-ын Элчин сайдын яамны эдийн засгийн ажилтнууд бэлтгэдэг.

Төрийн департаментын энэ оны үнэлгээгээр Монгол Улсын Засгийн газар болон УИХ 2025 онд хөрөнгө оруулалтын орчныг сайжруулах чиглэлд дорвитой ахиц гаргаагүй гэж дүгнэжээ. Гадаад эдийн засаг, санхүүгийн цочролд өртөмтгий байдал, маргаан шийдвэрлэх тогтолцооны үр ашиг сул, дүрэм журам боловсруулахдаа оролцогч талуудын саналыг хангалттай тусгадаггүй байдал болон хөрөнгө албадан хураах эрсдэлийг гол асуудлуудын тоонд оруулсан байна.

Төрийн департамент өмнөх жилүүдийн үнэлгээндээ ч Монголын зах зээлд нэвтрэх саад харьцангуй бага боловч маргаан шийдвэрлэх удаан үйл явц, зохицуулалтын урьдчилан таамаглах боломж сул байгаа нь хөрөнгө оруулагчдын болгоомжлолыг нэмэгдүүлдэг талаар дурдсаар ирсэн.

Хөрөнгө оруулагчид тогтвортой дүрэм шаардаж байна

Уг тайланд Монголын зах зээлд нэвтрэх саад тотгор харьцангуй бага, хөрөнгө оруулагчдад тавих хязгаарлалт цөөн гэж үнэлжээ. Түргэн хоол, жижиглэн худалдааны франчайзын бизнесүүд хүлээлтээс давсан үр дүн үзүүлсэн нь олон улсад амжилттай бизнесийн загварыг Монголд нэвтрүүлэх боломж байгааг харуулж байна.

Хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйн салбарыг мөн өсөх боломжтой чиглэлээр нэрлэжээ. Харин уул уурхай, эрчим хүчний салбар өндөр өгөөж хүртэх боломжтой ч улс төр, зохицуулалтын эрсдэл өндөр байгааг тайланд үнэлсэн байна.

Хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэхэд хууль, дүрмийг ил тод боловсруулж, тогтвортой бөгөөд урьдчилан таамаглах шаардлагатайг Төрийн департамент онцолжээ. Асуудлын гол нь бизнес эрхлэгчид төрийн байгууллагын шат бүрд зохицуулалт хэрхэн хэрэгжихийг урьдчилан тооцоход хүндрэлтэй тулгарч, шүүхийн шийдвэр гарах, улмаар шийдвэрийг биелүүлэх үйл явц удаан байгааг хөрөнгө оруулагчид мэдээлсэн байна.

Татварын маргааныг шийдвэрлэх үйл явц ч хөрөнгө оруулагчдын анхаарал татсан асуудлын нэг болжээ. Зарим хөрөнгө оруулагч татварын өндөр дүнтэй акт тогтоох замаар тохиролцоонд хүрэхийг шахдаг тохиолдлын талаар болгоомжилж буйг тайланд тэмдэглэсэн байна.

Мөн төрийн өмчит компаниудад хувийн хэвшлээс илүү давуу нөхцөл олгодог гэсэн хөрөнгө оруулагчдын ойлголт нь одоо ажиллаж буй компаниуд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэх, шинэ хөрөнгө оруулагч зах зээлд нэвтрэх шийдвэрт сөргөөр нөлөөлж болзошгүй гэж үнэлжээ. Төрийн өмчит компаниудын зохицуулалт хувийн хэвшилтэй өрсөлдөх нөхцөлд хэрхэн нөлөөлж байгаа талаарх ижил төстэй болгоомжлол өмнөх тайлангуудад ч туссан байдаг.

Уул уурхайн зохицуулалт яагаад гол эрсдэлийн нэг гэж...

Энэ удаа Монгол Улсын 2024 онд шинэчлэн байгуулсан Үндэсний баялгийн сантай холбоотой багц хуулийн зохицуулалтыг тусгайлан авч үзсэн байна.

Төрийн департаментын тайланд дурдсанаар УИХ-аас стратегийн ач холбогдолтой гэж тогтоосон ордууд дахь хувийн компанийн эзэмшлийг 34 хувиар хязгаарлах, 34-өөс доошгүй хувийг нөхөн төлбөргүйгээр төрд шилжүүлэхтэй холбоотой зохицуулалт хөрөнгө оруулагчдын болгоомжлолыг нэмэгдүүлсэн байна. Тайланд байр сууриа илэрхийлсэн хөрөнгө оруулагчид ийм зохицуулалтыг хөрөнгө албадан хураах шинжтэй гэж үзээд, бусад уул уурхайн төсөл болон олборлох салбараас гадуурх бизнест өргөжин хэрэгжих эрсдэлээс болгоомжилж байгаагаа илэрхийлжээ.

Мөн уул уурхайн салбараас бий болох нийт орлогын 60 хувийг төр хүртэх шаардлага хуулиар хэрэгжиж эхэлбэл хайгуул, олборлолтын компаниуд Монгол дахь хөрөнгө оруулалтаа бууруулах эрсдэлтэйг бизнес эрхлэгчид болон хөрөнгө оруулагчид анхааруулсан гэж тайланд дурдсан байна.

Нөгөө талд УИХ 2026 онд зөвшөөрөл, лиценз олгох үйл явцыг хялбарчилж, хүнд суртлыг бууруулах хууль баталсныг тэмдэглээд хэрэгжилтийг хангах тодорхой төлөвлөгөө, хариуцлагын механизм хангалтгүй байгаа тул уг өөрчлөлтийн бодит үр нөлөө одоогоор тодорхой бус гэж Төрийн департамент үнэлсэн байна.

АНУ-ын Элчин сайдын яамны мэдээлснээр тус байгууллага Монгол дахь Америкийн худалдааны танхим болон бусад оролцогч талтай хамтран дотоод, гадаадын бизнесүүдэд ил тод, урьдчилан таамаглах боломжтой, ижил нөхцөл бүрдүүлэх чиглэлээр ажиллаж байна.