Дэлхийн гэрэл зургийн өдөр өнөөдөр тохиож, салбарын түүхэн хөгжлийг сануулж байна

Өнөөдөр Дэлхийн гэрэл зургийн өдөр тохиож, нэгхэн агшин цаг хугацааг даван түүх болон үлддэг үнэ цэнийг дахин сануулж байна. Дүрс гэдэг зөвхөн гоо зүй биш, тухайн үеийн хүний амьдрал, орчин, соёлын бодит баримт болон үлддэгийг энэ өдөр онцолдог. Тиймээс дэлхий даяарх гэрэл зурагчдын хувьд ажил мэргэжлийнх нь утга учир, олон нийтийн хувьд дурсамжаа хадгалах соёлыг сэргээх өдөр болж иржээ.

Энэ өдрийг жил бүр наймдугаар сарын 19-нд тэмдэглэдэг бөгөөд түүх нь 1839 оны наймдугаар сарын 19-нд хүрч очно. Тухайн өдөр Францын Шинжлэх Ухааны Академи Дагертайп аргыг олон нийтэд анх танилцуулснаар гэрэл зургийн хөгжлийн нэгэн чухал үе эхэлсэнд тооцогддог. Тэр үеэс дүрсийг тогтвортой хадгалж, хойч үед үлдээх боломж бодитоор нээгдэж, гэрэл зураг нь мэдээлэл, урлаг, баримтын завсарт өөрийн байр сууриа олж эхэлсэн юм.

Энэ түүхийн төвд Францын гэрэл зурагчин Луи-Жак-Манде Дагер нэрлэгддэг. Тэрээр дүрсийг хадгалж үлдээх процессийг нээж, түүнийг “Daguerreotype” гэж нэрлэсэн гэж мэдээлсэн. Нэг талаас шинжлэх ухааны нээлт, нөгөө талаас хүний дурсамжийг “харагдах хэлбэртэй” болгох алхам болсон учраас Дэлхийн гэрэл зургийн өдрийн гол утга нь технологийн дэвшлээс хавьгүй өргөн хүрээнд яригддаг.

Орчин цагийн тэмдэглэлт өдөр болон тогтсон түүх нь харьцангуй шинэ. 2009 оноос эхлэн энэ өдрийг дэлхий нийтээр “Word photography day” болгон тэмдэглэх болсон гэж мэдээлсэн нь олон нийтийн оролцоо, мэргэжлийн хүрээний хамтын уур амьсгалыг давхар тэлсэн хэрэг байв. Сүүлийн жилүүдэд гэрэл зураг нь зөвхөн мэргэжлийн камерын талбар биш болж, хүмүүс өдөр тутамдаа дүрсээр бичиж, түгээж, хадгалдаг болсон тул “дурсамж хадгалах соёл” гэх хэллэг илүү бодит агуулгатай сонсогдох болсон байна.

Энэ жил тэмдэглэлт өдөртэй давхацсан өөр нэг онцлох тоо бий. Дэлхийд гэрэл зургийн салбар үүсэж хөгжсөний түүхт 200 жилийн ой давхцаж байгаа нь өнгөрсөн хоёр зууны өөрчлөлтийг нэг дороос эргэн харах боломжийг өгч байна. Камер, хальс, хэвлэлээс эхэлсэн түүх өнөөдөр дижитал орчин, олон нийтийн платформ, архивын шинэ ойлголт руу тэлсэн ч “баримт үлдээх” үндсэн зорилго нь хэвээрээ.

Монголын хувьд ч энэ өдөр салбарын түүхийг санах өөр нэг шалтгаантай. Энэ онд Монгол Улсад гэрэл зургийн алба байгуулагдсаны 91 жилийн ой тохиож байна. Дэлхий нийтийн түүхэн огноотой зэрэгцэн үндэсний салбарын ой давхцах нь гэрэл зургийг зөвхөн өнөөдрийн хэрэглээ бус, институцийн хөгжил, соёлын санах ойтой холбон харах шаардлагыг улам тодруулж байна. Өнөөдөр зураг авч буй хүн бүрийн кадрын цаана маргаашийн баримт үлдэж байдаг учраас Дэлхийн гэрэл зургийн өдөр “хадгалах” гэдэг үгийг дахин шинэ утгаар нь сануулсаар байна.