Энэтхэгийн сонгогчдын нэрийн жагсаалт баталгаажуулалт Сонгуулийн комиссыг хүчтэй шүүмжлэлд өртүүлэв

Энэтхэгийн Сонгуулийн комисс (Election Commission of India, ECI) сонгогчдын нэрийн жагсаалтыг баталгаажуулах ажлаа өргөжүүлснээр сүүлийн өдрүүдэд хүчтэй шүүмжлэлд өртөөд байна. Өнгөрсөн жил Бихар мужийн сонгуулийн өмнө эхэлсэн энэ хяналт шалгалт одоо Энэтхэгийн ихэнх мужийг хамарч, энгийн нэрийн жагсаалтын шинэчлэлтээс илүү улс төрийн маргааны гол сэдэв болов. Бихар, Баруун Бенгал зэрэг мужуудад олон хүний нэр жагсаалтаас алга болж, санал өгөх боломжгүй болсон тухай мэдээллүүд гарчээ. Үүний зэрэгцээ Комиссын төвийг сахих эсэх асуудал олон нийт, намуудын анхаарлын төвд орлоо.

Сөрөг хүчний Конгресс тэргүүтэй намууд Комиссын тэргүүн Гьянэш Кумарыг нэг талыг баримталсан, Ерөнхий сайд Нарендра Модигийн Bharatiya Janata Party (BJP)-д ашигтайгаар ажиллагаагаа чиглүүлсэн хэмээн буруутгасан байна. Сонгуулийн байгууллага болон BJP эдгээр шүүмжлэлийг үгүйсгэж, бүх шийдвэр хуульд нийцсэн гэж мэдэгдсэн. Энэ удаагийн шинэчлэлт өөрөө “ердийн ажиллагаа” гэж тайлбарлагдаж байгаа ч газар дээрх гомдол, гэнэт өөрчлөлтүүд маргааныг хурцатгалаа. Товчхондоо, нэрийн жагсаалтыг “цэгцлэх” зорилго улс төрийн итгэлцлийн асуудалтай огтлолцов.

Орон нутгийн хэвлэлүүдийн мэдээлснээр эхний төсөл жагсаалтаас нийтдээ 130 сая хүн хасагдаж, дахин бүртгүүлэхийн тулд эрхээ нотлох баримт шаардах нөхцөл үүссэн байна. ECI-ийн өгөгдлөөр зөвхөн Бихарын нэрийн жагсаалтын шинэчлэлтээр 6.5 сая сонгогч төсөл жагсаалтаас хасагджээ. Indian Express сонинд нийтлэгдсэнээр хоёр ахлах сонгуулийн комиссар 10 сарын хугацаанд дор хаяж 14 удаа анхааруулга өгсөн ч тэдгээрийг харгалзан үзээгүй гэж мэдээлсэн байна. Энэ нь дотоод хяналт, шийдвэр гаргалтын чанар дээр хүртэл асуулт тавих үндэслэл болж, маргаанд нэмэлт түлш нэмжээ.

Маргаан шүүхийн түвшинд ч хүрч эхэлсэн байна. Орон нутгийн хэвлэлүүдийн мэдээлснээр Энэтхэгийн Дээд шүүх (India's Supreme Court) зарим мэдэгдэл хүний оролцоогүйгээр “machine generated” буюу автоматаар үүссэн мэт харагдаж байна гэж санаа зовнин тэмдэглэсэн гэжээ. Харин ECI нэрийг зөвхөн нас барсан, давхардсан, өөр бүс рүү шилжсэн эсвэл олдохгүй болсон тохиолдолд хасдаг, мөн хасалтын шалтгааныг дэлгэрэнгүй тэмдэглэх ёстой гэж тайлбарласан байна. Төсөл жагсаалтад нэр нь байхгүй иргэд эцсийн жагсаалт гарахаас өмнө дахин бүртгүүлэх хүсэлт гаргаж, татгалзвал давж заалдах боломжтой. Эцсийн жагсаалтаас хасагдсан хүмүүсийн хувьд шийдвэрийг шүүхэд маргах эсвэл дахин шинээр бүртгүүлэхээр өргөдөл өгөх шаардлагатай гэж дурджээ.

Ирэх жил дор хаяж долоон муж сонгууль явуулах бөгөөд үндэсний улс төрийн чиг баримжаа тодорхойлогч гэж үздэг Уттар Прадеш багтана. Орон нутгийн хэвлэлүүдийн мэдээлснээр Уттар Прадешид 2025 оны аравдугаар сард шалгалт эхэлж, нэрийн 13 хувь нь хасагдсан байна. Маргаан даамжирвал олон мужийн сонгуулийн өмнө улс төрийн итгэлцэлд сэв сууж, хяналт шалгалтын арга хэмжээг улам чангатгах эрсдэлтэй гэх болгоомжлол түгээмэл байна. Нөгөө талд Комиссын шийдвэр бүр “эрх зүйн дагуу” гэх байр суурь хатуу хэвээр байгаа нь талуудын зөрчлийг ойрын хугацаанд намжаахгүй шинжтэй.

Бямба гарагт ECI журамт өөрчлөлт зарлаж, албан хаагчид айлчлан баримт цуглуулах, мөн зарим мужид эцсийн баталгаажуулалтын хугацааг сунгасан байна. Гэвч эсэргүүцлийн өнгө намжаагүй: залуучуудын Cockroach Janta Party (CJP) хөдөлгөөн Кумар огцрохгүй бол аравдугаар сарын 2-нд улс даяар эсэргүүцэл зохион байгуулна гэж мэдээлсэн. Сонгогчдын нэрийн жагсаалт бол сонгуулийн системийн хамгийн суурь дэд бүтэц тул “хасалт” бүр улс төрийн мэдрэмжтэй сэдэв болж хувирч байна. Одоо ECI-ийн дараагийн алхам, мөн гомдол гаргасан иргэдийн дахин бүртгэл ба давж заалдах процесс хэрхэн хэрэгжих нь маргааны чиглэлийг тодорхойлох төлөвтэй байна.