Гадаадад хөдөлмөрлөсөн хуримтлалыг Монгол дахь үнэ өсөлт гүйцэж, орон сууцны зорилго холдож байна

Гадаадад ажиллаж, ирээдүйдээ зориулан мөнгө хуримтлуулж буй олон хүний хувьд Монгол дахь үнийн өсөлт “эргээд гүйцдэг” бодит сорилт болж байна. Инфляц нь мөнгийг өөрийг нь багасгахгүй ч худалдан авах чадварыг сулруулж, хуримтлалын бодит үнэ цэнийг нимгэлдэг. Тэр дундаа орон сууц шиг өндөр өртөгтэй зорилгод энэ нөлөө шууд мэдрэгдэнэ. Хуримтлалын дүн өссөн ч зорьсон зүйл нь түүнээс хурдан “холдох” нөхцөл үүсэж байна.

Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр 2025 оны зургаадугаар сард хэрэглээний үнэ 8.2 хувь өссөн байна. Үүнтэй зэрэгцээд Улаанбаатарын орон сууцны индекс 15.4 хувиар нэмэгдсэн нь байрны үнийн өсөлт ерөнхий инфляцаас түрүүлж байгааг харуулж байна. Орон сууцны үнийн индекс нь ерөнхий инфляцаас хурдан өсөх үед байр худалдан авах зорилгын “зөрүү” тэлдэг бөгөөд гадаадад хөдөлмөрлөж буй иргэдийн хувьд энэ нь хуримтлалаа илүү сахилга баттай, цаг хугацаатай нь уялдуулан төлөвлөх шаардлагыг нэмэгдүүлдэг.

Ийм эрэлт, хэрэгцээ санамсаргүй зүйл биш. 2020 оны Хүн ам орон сууцны тооллогоор гадаадад амьдарч байсан 122,301 иргэний 86.6 хувь нь хөдөлмөрийн насныхан байсан нь гадаадад хөдөлмөр эрхлэх урсгал идэвхтэй хэвээр байгааг илтгэнэ. Харин бодит худалдан авах чадвар буурах тусам хүмүүсийн зорилго өөрчлөгдөх, эсвэл хугацаа нь сунжрах эрсдэл нэмэгдэнэ. Энд гол асуудал нь “мөнгө цуглуулах”-аас гадна цуглуулсан мөнгөний худалдан авах чадварыг хамгаалах төлөвлөлт рүү шилжих явдал.

Мөн гадаадаас ирэх мөнгөн урсгал Монголын эдийн засагт тодорхой жинтэй хэвээр байна. Дэлхийн банкны мэдээллээр Монгол Улс 2024 онд 527.7 сая ам.долларын хувийн мөнгөн шилжүүлэг хүлээн авч, дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 2.2 хувьтай тэнцсэн байна. Энэ хэмжээний мөнгө дотоодын хэрэглээ, өрхийн санхүү, хуримтлалын шийдвэрүүдэд шууд тусдаг. Гэхдээ хадгаламжийн нэрлэсэн дүнг өсгөхөөс илүү тухайн хуримтлалын “зорилго”-ыг үнийн индексүүдтэй уялдуулж харах нь илүү бодит зураг өгнө.

Эндээс гарч ирэх нэг практик шаардлага нь мөнгөө хугацаа, зориулалтаар нь салгаж төлөвлөх юм. Орон сууцны үнэ инфляцаас хурдан өсөж байгаа нөхцөлд байр авах зорилгоо нэг удаагийн “том дүн”-гээр хэмжихээс илүүтэйгээр, үнийн өсөлтийн хурдтай зэрэгцүүлэн тооцох хэрэгцээ нэмэгдэнэ. Энэ нь хуримтлалыг шатлалтай нэмэх, зорилгын хугацааг бодитоор тогтоох, мөн тухайн зорилгод хүрэх замдаа өөр нөхцөл хувилбар бэлдэх зэрэг багтана. Өөрөөр хэлбэл, зорилгоо тодорхойлохдоо зөвхөн орлого, боломжоо бус үнийн хөдөлгөөнийг давхар “өрсөлдөгч” гэж тооцох шаардлагатай.

Харин зарим нь гадаадаас байр авах хувилбар ярьж эхэлдэг ч энд эрсдэлүүдийг нарийвчлан шалгах ёстой. Өмчлөх эрх, барилгын зөвшөөрөл, ашиглалтад орох хугацаа, гэрээний цуцлалтын заалт зэрэг нь анхаарал сулрахад хамгийн түрүүнд асуудал болдог цэгүүдийн тоонд орно. Инфляц, орон сууцны үнийн өсөлтийн зөрүү тэлж буй энэ үед хуримтлалаа хэрхэн “хадгалах”-аас гадна зорилгодоо хэрхэн “аюулгүй хүрэх”-ээ тооцох нь гадаадад хөдөлмөрлөж буй иргэдийн хувьд улам чухал болж байна.